Renate Hagenouw

De Fraeylemaborg in Slochteren ziet er op het eerste gezicht heel symmetrisch uit, maar is het toch niet. De auteurs tonen aan hoe het komt dat de huidige toren niet exact in het midden staat en daarmee de symmetrie verstoort. Op zich is het niet verbazend dat dit iets te maken heeft met een vroegere vorm van het gebouw, maar je moet wel heel wat onderzoek doen, voordat je daar achter komt. Een van Jan Battjes zijn meest interessante bevindingen in het Fraeylemaborgboek 'De toren uit het midden' is dat het proportiestelsel niet alleen is gebruikt bij het ontwerp van dit kasteel, maar ook bij de tuin. Hoewel die momenteel vooral als een romantische Engelse tuin oogt, heeft die oorspronkelijk een nogal formele aanleg gekend, waarvan elementen ook nu nog wel terug te vinden zijn. De toren uit het midden is minder theoretisch dan 'De codeersleutel'. Het is ook gewoon een beschrijving van een mooi landhuis op het Groninger platteland. Daarbij is niet alleen de architectuur van het gebouw in zijn huidige vorm interessant, maar ook de geschiedenis van het gebouw. Zo kwamen Battjes en Ladrak erachter dat de belangrijkste verbouwingen aan de borg niet zijn verricht door Hendrik de Sandra Veldtman rond 1780 – zoals lange tijd is gedacht – maar al een eeuw eerder door Henric Piccardt. Beide boeken, 'De codeersleutel' en 'De toren uit het midden', zijn prachtig uitgegeven. Er is glad papier gebruikt, waardoor de tekeningen en foto’s mooi uitkomen. Uit alles blijkt wel dat deze boeken met zorg zijn geschreven en uitgegeven.

Een passer en liniaal, misschien nog een tekenhaak. Dat waren de gereedschappen waar oude bouwmeesters de prachtigste gebouwen mee konden tekenen. En niet zomaar, nee dat gebeurde volgens harmonische verhoudingen. In het fascinerende boek De codeersleutel schrijft Jan Battjes ook waarom en lijkt hij overtuigend aan te tonen dat de ontwerpprincipes uit de oudheid, in de middeleeuwen en overigens nog tot ver daarna werden toegepast. Interessant is daarbij ook dat die principes volgens hem niet in de eerste plaats iets te maken hadden met allerlei filosofische achtergronden, maar eenvoudig voortkwamen uit de praktijk van het bouwen. Een soort ‘boerenwijsheid’ dus. ‘Ontwerpen is toegepaste geometrie’, is een van de motto’s van Battjes. Beide boeken, De codeersleutel en De toren uit het midden, zijn prachtig uitgegeven. Er is glad papier gebruikt, waardoor de tekeningen en foto’s mooi uitkomen. Uit alles blijkt wel dat deze boeken met zorg zijn geschreven en uitgegeven.