Roald Dijkstra

Je zou dit een heikel onderwerp kunnen noemen: de historiciteit van Petrus in Rome is immers flinterdun en de controverses erover in alle eeuwen zijn talrijk. In 200 pagina's slagen beide auteurs er desondanks in een zeer volledig beeld te schetsen van wat zich in Rome rond Petrus heeft gevormd in de oudheid en vroege middeleeuwen: een prestatie! Zoals de auteurs zelf in een Nawoord stellen (p.202): 'Wij hopen duidelijk te hebben gemaakt waar de geschiedenis ophoudt en het verhaal begint: [...] de verering van de apostel verdient het te worden bestudeerd binnen haar historische kader, met oog voor de bronnenproblematiek [...]. Veel aspecten van de in dit boek behandelde plaatsen en verhalen zijn meerduidig en wetenschappers zijn het onderling uiteraard niet eens. [...] Het moge duidelijk zijn dat de meeste verhalen over Petrus historisch gezien niet te staven en vaak in hoge mate onwaarschijnlijk zijn.' Zij bieden een kritisch-wetenschappelijke benadering, met daarbij ruime aandacht voor tradities en niet te controleren verhalen. In vijf hoofdstukken komen achtereenvolgens de historische context, de waarheid over de historische Petrus, verblijf en gevangenschap in Rome, dood van een martelaar en begin van een wereldkerk, en de apostel in de kunst ter sprake. Bij elk hoofdstuk sluiten bibliografische toelichtingen en bronteksten aan. De Epiloog behandelt de Romeinse Petrus in de Lage Landen . Een glossarium, illustratie-verantwoording en register met toelichtingen sluiten het boek af. Op het vermoede graf van Petrus zijn rond 330 Constantijns basiliek en in de 16de-17de eeuw de huidige St. Pieter geplaatst. De auteurs behandelen de gecompliceerde opgravingsgeschiedenis van het graf zeer uitvoerig, met een uitgebreide literatuurverantwoording. De twee opgravingscampagnes (vanaf 1940-'49 en van 1953-'57, beide onder paus Pius XII) komen ruim ter sprake. Er waren vele missers bij: zo was er bij de eerste campagne geen opgravingsdagboek en waren de onderzoekers niet ervaren in opgraven, wat tot onherstelbare schade leidde. Er is ruimte voor de dubieuze rol van Mons. Kaas, de (analyse van) op twee plaatsen aangetroffen botten, inclusief M. Guarducci's interpretatie van de graffiti en botten. In een zeer goede samenvatting (p.113-7, met afb. 8 en 10) staan in woord en tekeningen de analyses en mogelijke reconstructies van het antieke graf en omgeving. De verering van Petrus op die plaats begon duidelijk al in een heel vroege fase, en de auteurs, en de auteurs concluderen (p.113) dat waar het bestaan van het graf en de botten onmiskenbaar zijn, de koppeling aan Petrus betwistbaar is (het graf) tot zeer omstreden (de botten). Ook andere Romeinse kerken zijn al vroeg met de Petrustraditie verbonden en de auteurs bespreken ze een voor een, met de meeste aandacht voor S. Sebastianao fuori le Mura ( de basilica apostolorum, met naast Petrus ook Paulus). Dit boek biedt in relatief weinig pagina's enerzijds een bewonderenswaardig grondig, goed gedocumenteerd en leesbaar verslag van alle wetenschappelijk onderzoek, naast sympathie voor de lange traditie die zich rond Petrus in Rome ontwikkelde - van graf tot wereldkerk, zo u wilt. Warm aanbevolen! Thea L. Heres