Inleiding: De opmars van het dikke-ik 9Deel I1. Postmoderne zingeving 351.1 Modernisering langs drie assen 361.2 Drie strategieën 381.3 Narratieve leerprocessen 411.4 Habermas en Gadamer 431.5 Vier humanistische wegwijzers 461.6 Kunst als medium van inzicht 521.7 Het belang van kritiek 571.8 Tot slot 60Noten 622. Horizontale transcendentie 642.1 Voorbij transcendentie als overmacht 652.2 Transcendentie als alteriteit 722.3 De noodzaak van kritiek en pluraliteit 76Noten 813. Horizontale begrenzing 843.1 Het onmenselijke 843.2 Michel Foucault: waarheidsmacht en levenskunst 883.3 Intersubjectiviteit en kritiek 923.4 Horizontale begrenzing 95Noten 100Deel II4. Objectiveren, organiseren, zin geven 1034.1 Macronatuur, mesonatuur en micronatuur 1054.2 Symbool en techniek 1104.3 Modus-één en modus-twee kennis 1154.4 Drie kennismodi in het genomicsonderzoek 1194.5 De versmelting van feiten en waarden 1254.6 Een strategische logica 1304.7 Co-creatie in organisaties 1344.8 Tot slot 138Noten 1395. Van Prozac tot poëzie 1425.1 De meervoudigheid van de psychiatrische praktijk 1435.2 Twee ambachten 1485.3 Empathie 1535.4 Maatschappelijke wonden 157850027 BW 3e druk.indd 7 16-12-2008 11:59:515.5 Hond en hand 1625.6 Maakbaarheid en zingeving 167Noten 1716. Criminaliteit, veiligheid en modus-drie leerprocessen 1736.1 Utopie of fantasma? 1776.2 ‘Restorative justice’ 1816.3 De straf voorbij 1836.4 Het belang van de plek der moeite 1886.5 Kosten en baten 1926.6 De politieke betekenis van modus-drie leerprocessen 194Noten 197Deel III7. Humanisme in 2010 2037.1 Vijf humanistische begrippenparen 2057.2 Bijziendheden 2087.3 De postmoderne situatie 2117.4 Kritisch humanisme 213Noten 2158. Levenskunst en burgerschap in een technopolis 2178.1 Leven in een technopool 2188.2 Vier kenmerken van de technomaatschappij 2218.3 Drie vertragende thema’s 2248.4 De verhouding tussen cognitieve en narratieve leerprocessen 2278.5 Het belang van praktisch humanisme 2298.6 Levenskunst, onafgestemdheid en actief burgerschap 2318.7 Samenwerking en innovatie 2368.8 Tot slot 240Noten 2429. Bouwstenen voor een kritisch humanisme 2449.1 Bestaansvragen in een mondiaal perspectief 2459.2 Het verlangen naar erkenning en de destructie van de ander 2499.3 Foucault en Benjamin 2519.4 Levenskunst is niet genoeg 2549.5 Politiek op drie niveaus 256Noten 257Slotbeschouwing: voorbij het dikke-ik 261Literatuur 277Verantwoording 282Namenregister 283Over de auteur 287Lomp gedrag, anderen opzij duwen, alleen voor je eigen belangen gaan, minachting voor andersdenkenden, onverzadigbaarheid en zelfingenomenheid: enkele kenmerken van het dikke-ik dat zich inmiddels in ons land in vele gedaanten manifesteert. Variërend van zelfverrijkende managers, ijdele tv-persoonlijkheden en elkaar verdringende politici tot kijvende columnisten en gewelddadige voetbalsupporters. Het dikke-ik is vrij, autonoom en welvarend – en tegelijkertijd hoogst ontevreden. De een doet dat opvallend zonder enige gêne, de ander op subtiele wijze. Het dikke-ik vormt een verontrustende uitvergroting van het autonome individu dat zich bevrijd heeft van alle vormen van moreel gezag en dat zich aan niets en niemand nog wat gelegen laat liggen. Maar voor postmoderne individuen die de opmars van het dikke-ik met lede ogen aanzien, is een terugkeer naar bindende normen en waarden en naar de bijbehorende verticale gezagsverhoudingen evenmin acceptabel. Daarmee rijst de vraag hoe voorbij het dikke-ik te komen: in naam van welke waarden kunnen de autonomie en onverzadigbaarheid van het dikke-ik in het dagelijks leven begrenst worden zonder diens eigenheid geweld aan te doen? In dit boek wordt deze vraag beantwoord vanuit een kritisch-humanistisch perspectief met behulp van de begrippen diepe autonomie, horizontale transcendentie, normatieve professionaliteit en maatschappelijk verantwoord organiseren. Harry Kunneman is hoogleraar sociale en politieke theorie aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht en publiceerde onder meer De Waarheidstrechter (1986), Van theemutscultuur naar walkman-ego (1996) en het essay Postmoderne moraliteit (1998).