JW Roy: “Mensen weten niet meer waarmee z onden zijn.” Project van zanger-gitarist JW Roy, acteur Frank Lammers en schrijver-fotograaf Karin Stroo Artistieke ode aan het leven in de Acht Zaligheden Door Wim Lavrijsen KEMPEN - Van de meeste plannen die achter een glas drank geboren worden, staat de afloop bij voorbaat vast: ‘Ze dronken een glas, ze deden een plas, en alles bleef zoals het was.’ Gelukkig zijn er uitzonderingen. Het project De Acht Zaligheden van zanger-gitarist JW Roy, acteur Frank Lammers en schrijfster-fotografe Karin Stroo hoort daarbij. Hun muzikale theaterprogramma Ach, Zalig Man mag dan gefundeerd zijn op ietwat wankele alcoholische afspraken in de Amsterdamse horeca, uiteindelijk is het een project geworden dat staat als een huis. Meer dan dat: Ach, Zalig Man is uitgegroeid tot een monument van Kempische cultuur. In een reeks van acht voorstellingen in acht gemeenschapshuizen van de Acht Zaligheden presenteren de drie initiatiefnemers een boek met acht verhalen en acht foto’s, een cd met acht in de Kempen gewortelde liedjes, en een dramatische verbeelding van acht dorpsfiguren uit de acht plattelandsdorpen ten zuidwesten van Eindhoven. Een achtenswaardig kunstproject, kortom. We hadden niet eens één Marokkaan Maar wel 1400 mensen En één slagerij Klein Antwerpen is mooi Lelijk en goed En dat allemaal tegelijk Knegsel is mooi Lelijk en goed En dat allemaal tegelijk Zomaar wat regeltjes uit het spiksplinternieuwe lied Klein Antwerpen, dat singer-songwriter JW Roy onlangs schreef over zijn geboortedorp Knegsel. Als ik in het plaatselijke café Klein Antwerpen bij hem aanschuif voor een vraaggesprek, realiseer ik me hoe raak de muzikant zijn dorpje heeft weten te typeren. Onder het handjevol bezoekers dat deze avond bij Klein Antwerpen aan de bar hangt, is inderdaad niet één Marokkaan te bespeuren. En het bestaan van die ene slagerij wordt bevestigd door de manier waarop de cafégasten mijn gesprekspartner begroeten. Want meteen herkennen ze in JW Roy - die al verscheidene jaren in Amsterdam woont - de zoon van hun eigen slager. Maar het hoogste waarheidsgehalte, zo stel ik vast als ik het ontspannen cafésfeertje op me laat inwerken en de markante koppen van de bezoekers nog één keer aan mijn oog voorbij laat trekken, zit ’m in de regels: ‘Klein Antwerpen is mooi, lelijk en goed en dat allemaal tegelijk’. Ik krijg het bewijs ter plekke aangereikt. En wat voor Klein Antwerpen geldt, geldt ongetwijfeld voor heel Knegsel , voor al die 1400 inwoners. Boeiende speurtocht Het is deze dorpsfeer, het zijn deze dorpsmensen waarnaar hij en zijn vrouw Karin Stroo op zoek wilden gaan, vertelt JW Roy. Dat resulteerde in een boeiende speurtocht naar de Kempische dorpscultuur, een speurtocht waar de landelijk bekende acteur Frank Lammers – Mierlonaar van geboorte – zich later graag bij aansloot. Het plan ontstond in Amsterdam, de woonplaats van Karin Stroo en JW Roy. We schrijven februari 2009. Gezeten achter een glas wijn en uitkijkend over het water komt het tweetal tot de conclusie dat de acht Kempische dorpen die (vanwege de -seluitgang in hun namen) tot de Acht Zaligheden behoren, een hommage verdienen. Waarom? Omdat ze zo veel eenvoud, en tegelijkertijd zo veel oorspronkelijkheid tentoon spreiden. Mooi, lelijk en goed – en dat allemaal tegelijk. Het is Karin die het plan uittilt boven het niveau van goedbedoelde voornemens en als eerste aan de slag gaat. Opmerkelijk, te meer omdat zij als Zeeuwse van geboorte van huis uit geen enkele binding heeft met de Acht Zaligheden. JW Roy: “Misschien had Karin juist daardoor het bijzondere van deze streek en z’n inwoners beter in de gaten.” Hoe het ook zij, Karin Stoo trekt met haar bandopnameapparatuur en haar fototoestel langs de dorpen van de Acht Zaligheden op zoek naar de ziel van de bewoners. Her en der maakt ze afspraken met mensen, gaat met hen in gesprek, zet ze op de foto en werkt een en ander later uit tot acht levende verhalen, geïllustreerd met sprekende beelden. Een paar voorbeelden. In Hulsel spreekt ze met Toon de Quant, de geluidstechnicus wiens vader technisch hoogbegaafd maar sociaal onbeholpen was, een bundeling van eigenschappen waar Toon zelf ook het nodige van mee krijgt. Met de liefde wil het daardoor vaak niet lukken, de ene vriendin na de andere vertrekt. Hetgeen Toon dan weer verbaast, want ‘ik geef heel veel liefde, maar je moet het wel willen zien.’ In Netersel is Ed Beerens Karins gesprekspartner, een voormalige schoenwinkel- c.q. discotheekeigenaar die vol weemoed terugdenkt aan de mooie tijd met zijn overleden vriend Jac, met wie hij 36 jaar samenwoonde. “De kunst van het anders geaard zijn in een klein dorp is dat je het binnenskamers moet houden.” Steensel is vertegenwoordigd in de persoon van Susanne Vonk-Stravens (30) die op haar achttiende ‘haar’ Zaligheid verlaat om in het verre Dronten te gaan studeren, maar die toch weer op het oude nest terugkeert om een cadeauwinkel op te zetten en later ook nog actief te worden in de gemeentepolitiek. “Ik heb er lang over nagedacht of ik terug wilde naar Steensel. … Maar ik vind het wel leuk, zeker nu met de kinderen.” En zo spreekt Karin Stroo in Knegsel Mia van der Heijden, in Eersel Hendrik van der Aalst, in Wintelre Bert en Mien Leermakers, in Duizel de nonnen Gonzala en Theophila en in Reusel pastoor Luc Buyens. Het levert een rijkdom aan verhalen en beelden op die wat Karin betreft voor de toekomst bewaard moet blijven. Dat kan alleen als interviews en foto’s worden samengebracht in een boek. Liedjes Intussen zit JW Roy niet stil. Aangestoken door het Acht Zalighedenvirus van zijn partner, gaat ook hij met dit thema aan de slag. Alleen: niet met teksten en foto’s, maar met liedjes. Dat is hem wel toevertrouwd. Met Engelstalige songs waarin hij de American bluessound vertolkt (onder meer in het album Kitchen Table Blues) had JW Roy al vanaf de jaren negentig het hart van menig muziekliefhebber weten te veroveren. En toen hij in 2005 met het album Laagstraat 443 de overstap maakte naar zijn moedertaal, het Brabantse dialect, werd zijn aanhang alleen maar groter. Om de sfeer van De Acht Zaligheden te gaan ‘vangen’ in acht liedjes, paste voor JW Roy dan ook helemaal in de lijn van zijn muzikale ontwikkeling. Toch wil hij ervoor waken, zegt hij, dat zijn muzikale Acht Zaligheden-exercitie wordt uitgelegd als een nostalgische verheerlijking van zijn geboortestreek. “Het had, als ik daar geboren was, net zo goed West-Friesland kunnen zijn. Nee, de liedjes die ik geschreven heb, zijn in de eerste plaats herinneringen. Herinneringen aan een streek waar ik mijn jeugd heb doorgebracht en waarmee ik me nog steeds verbonden voel. In de mooie dingen, maar ook in de lelijke dingen. Die verbondenheid, daar is het mij om te doen. Temeer omdat ik merk dat veel mensen het besef daarvan zijn kwijtgeraakt.” Met deze missie gaat JW Roy aan de slag. Hij huurt een vakantiehuisje om in alle rust zijn acht Kempenliedjes geboren te laten worden. Overigens hoeft hij van slechts zes zelf de teksten te schrijven, want voor twee dorpen had hij bevriende singer-songwriters ingeschakeld: Gerard van Maasakkers voor Reusel en Guus Meeuwis voor Hulsel. In het vakantiehuisje vloeien de liedjes, na een wat moeizame start, tamelijk vlot uit zijn pen. “Je kent de Kempische grond, waardoor het goed aanvoelt, maar je moet het nog wel concretiseren.” Ziehier het resultaat. In Hier is het goed, het lied over Eersel, luidt de conclusie dat dit dorp, ondanks de vele veranderingen, nog steeds alles in zich heeft om er content te zijn. Het Duizelse lied Susanne Antonis is een herinnering aan een eerste liefde die nooit voorbij blijkt te gaan. Tinus van den Hollander beschrijft de smokkelactiviteiten van een Reuselse boer tijdens de Tweede Wereldoorlog. In Dansen bij Van Loon ervaart een meisje voor de zoveelste keer dat de jongens in disco ’t Centrum haar geen liefde weten te bezorgen waar ze op bouwen kan. Steensel komt aan bod met De Ronde van Steensel die (net niet) door een jongen uit Knegsel gewonnen wordt. Het Neterselse lied Piggy beschrijft het korte maar taaie leven van een varken dat uiteindelijk eindigt op een bord in restaurant De Couwenberg. Trouwen in Hulsel vertelt over een Hulselse boerenzoon die een ongetrouwde moeder in zijn dorp graag met liefde zou omringen, maar dat niet durft uit te spreken. O ja, en dan is er Knegsel nog met zijn mooie/lelijke/goede Klein Antwerpen. Cd en voorstellingen De teksten lagen er, evenals de muzikale basis. Maar dan moet alles nog op cd gezet worden. Samen met de muzikanten Roel Spanjers (piano, accordeon), Ruud van den Boogaard (elektrische gitaar) en Gabriel Peeters (percussie) sluit JW Roy (akoestische gitaar, zang) zich twee dagen op in toepasselijke studio, een hooizolder boven een boerderij in Bergeijk. Met als resultaat dat het boek Acht Zaligheden van Karin Stroo kort nadien kan worden aangevuld met een cd van haar man: Ach, Zalig Man. Een boeiend dubbelpakket, met een liefdevolle verbeelding van het Kempengebied. Daar blijft het niet bij. Inmiddels zijn Karin en Jan Willem (JW dus) in – jawel hoor – een Amsterdamse kroeg Frank Lammers tegen het lijf gelopen. Zodra deze verneemt van het Acht Zalighedenproject, is de acteur niet meer te stuiten. “We gaan Acht Zaligheden in de Acht Zaligheden op de planken brengen. En dan speel ik de dorpsfiguren.” Zo wordt aan de elementen 1 (een boek) en 2 (een cd) een derde element toegevoegd: een reeks van optredens. Tussen 27 november en 19 december trekt de band van JW Roy (met Roel Spanjers en Ruud van den Boogaard), samen met acteur Frank Lammers (die in een vrije interpretatie gestalte geeft aan de dorpsfiguren uit het boek) langs de acht dorpshuizen van De Acht Zaligheden om het publiek een ‘zalige’ voorstelling aan te bieden. Waarbij Karin Stroo zorgt ervoor dat iedereen in het bezit kan komen van haar boek dat aan het geheel ten grondslag ligt.

Geloof, geheimen en CHV-bier Netersel. De kerk keurig in het midden. De kiosk in een gloed. Daar tussenin geklemd ligt een statig, wit huis. Op de voorgevel prijkt de naam De Hoeve. Achter die anonieme gevel ligt een prachtig, persoonlijk verhaal. Een verhaal over Ed Beerens. Artiest en geïmporteerd dorpsbewoner. Hij heeft er jarenlang samengewoond met zijn vriend Jac. Zonder dat de relatie hardop benoemd werd. Of besproken. Zelfs niet door de hulp van Beerens. Hij vreesde destijds homofoob gedrag. “Ze scheren ons kaal en trekken ons door het dorp heen zodra ze erachter komen dat wij nichten zijn.” Inmiddels weet hij beter. Het is een van de prachtige verhalen dat opgetekend is in het boek ‘Acht Zaligheden’ van Karin Stroo. Acht menselijke portretten die samen een beeld schetsen van acht dorpen die samen de Zaligheid vormen. Dat boek is de spil van een pakkende show ‘Ach, Zalig man’ dat zaterdag in dorpshuis De Poel in première ging in Netersel. Singer/Songwriter JW Roy schreef acht juweeltjes. Elk lied verhaalt over een van de dorpen. De liedjes zijn onlosmakelijk verbonden met een sublieme Frank Lammers, die in de huid kruipt van de hoofdpersonen uit het boek. Het levert een show op vol levensvreugde. Waarin gemijmerd wordt over dansen in een slachthuis. We rijden mee in een discobus die gevuld is met tienertestosteron en we leren hoe je het met CHV-bier van de Boerenbond het beste kunt inburgeren in de kleine gemeenschap. Hilariteit en ontroering liggen heel dichtbij elkaar. Het is prachtig om te ontdekken hoe de gemeenschapszin de hartslag van die dorpen vormt. Er is een hechte band. Hoewel tegelijkertijd iedereen zijn geheim heeft. Of zijn eigen verdriet verwerkt. Er is een belangrijke rol voor het geloof. Of het nu gaat om twee zusters in Duizel die de levende vraagbaak zijn voor breipatronen en meer of de ‘christelijke’ Beerens die gelooft dat de Grote Boem toch ergens vandaan moet komen. Ach, Zalig man is tevens een handleiding voor de acht dorpen die lijden aan een uithollende leefbaarheid. Omdat winkels en kroegen verdwijnen en biebboeken in een rijdende bus staan. Maar het leven lijkt er zalig. De show heeft de sfeer van een Brabantse Bonte Avond zonder de carnavalsfranje. Geen hoempapa, maar pakkende, ontroerende liedjes. Geen amateursketches maar humoristische verhalen met een snik. De Acht Zaligheden kunnen niet fraaier weggezet worden. Door Roy Mevissen Gezien: Ach, Zalig man, gemeenschapshuis De Poel, Netersel. De show reist tot 19 december door de Acht Zaligheden heen.