Voorwoord 7Inleiding 9Damasus van Rome: controversieel en kunstzinnig 10De vierde eeuw: een christelijk rijk in wording 11De valse start van Damasus’ pontificaat 12Aanhoudende onrust 14Damasus’ verzen in de literaire traditie 15Damasus en de christelijke epigrafie 16Overal heiligen: Damasus als impresario van de heiligencultus 18Waardering en navolging van Damasus’ verzen 20Bij deze editie 24Het Rome van Damasus (kaart) 25De epigrammen van Damasus (tekst, vertaling en commentaar) 27Epigrafische poëzie➤ romeinse catacombenAd duas lauros (Via Labicana) 28Agnes (Via Nomentana) 36Basilla (bekend als ‘oude Via Salaria’) 40Callixtus (Via Appia) 44Commodilla (Via delle sette chiese) 62Domitilla (Via delle sette chiese) 66inhoudOpmaak.PausDamasus.06.indd Opmaak.PausDamasus.06.indd 55 24-04-2025 24-04-2025 09:45 09:45Generosa (Via delle Catacombe di Generosa) 70Hippolytus (Via Tiburtina) 72Jordaniërs (Via Salaria) 76Marcus, Marcellianus en Damasus (Via Ardeatina) 80Pontianus (Via Portuense) 90Praetextatus (Via Appia) 92Priscilla (Via Salaria) 98Thrason (Via Salaria) 102➤ romeinse kerkenSanti Crisante e Daria (Via Salaria) 104San Lorenzo in Damaso (Piazza della Cancelleria) 108San Lorenzo fuori le Mura (Via Tiburtina) 114San Saturnino (Via Salaria) 116San Sebastiano fuori le Mura (Via Appia) 120San Silvestro (Via Salaria) 128San Valentino (Via Flaminia) 132Sint-Pieter (Vaticaan) 134➤ overige locatiesVia Ardeatina 142➤ herkomst onbekend 144➤ buiten romeNola (Cimitile) 156Portus (Porto) 160Niet-epigrafische poëzie 162De epigrammen van Damasus als leestekst 170Verantwoording van de vertaling 184Verantwoording en registers 185Bronverantwoording en verder lezen 186Illustratieverantwoording 194Register van Damasus’ epigrammen 196Register van zaken, plaatsen en personen 198Damasus (ca. 305-384) was een van de meest actieve Romeinse bisschoppen van het vroege christendom. Hij hield zich naast theologie ook volop bezig met kunst, literatuur en politiek, en hij staat ook wel bekend als de eerste dichtende paus. Een deel van zijn gedichten is nog altijd in Rome te bewonderen, omdat hij ze in kalligrafisch schrift in steen liet graveren. Zijn poëzie had als doel om martelaarsgraven in kerken, catacomben en op begraafplaatsen te verfraaien en aantrekkelijk te maken voor pelgrimage of religieus toerisme. Daarnaast moesten zijn gedichten zijn eigen positie verstevigen in een hopeloos verdeelde gemeenschap van Romeinse christenen.'De dichtende paus' brengt de overgeleverde epigrammen van Damasus voor het eerst in het Nederlands – in metrische vertaling – samen en biedt inzicht in de historische en culturele context waarin deze tot stand kwamen. Voor de liefhebber van het Latijn zijn Damasus’ gedichten ook in proza-versie opgenomen, om lezing in het origineel te vergemakkelijken. Zo komt de pauselijke poëzie weer tot leven en vormt Damasus’ poëzie een literaire gids naar het vroegchristelijke Rome van de vierde eeuw.