Proloog 9De puber 9Bijna dertig jaar later 11De pedagoog 12Dit boek en de bron 141 In de huiswerkkamer 17Bij de les 17‘Een zonderlinge verwarring in zijn hoofd’ 19Leraar en vertrouweling 27Lezen voor het leven 30Op zoek naar zichzelf 36Hoofd of handen? 392 Jaap. Een bankierszoon uit Den Haag 41Een stad van weelde 41Benjamin in een elitegezin 44Jaaps ouders 48Joodse identiteit 54Wonen en werken in Villa Anna 613 Otto. Een bakkerszoon uit de IJsseldelta 67Otto en Helmar 67Kind in een toverwereld 70de puber en de pedagoogSchooltijd 74Schaduwkanten 76Handen of hoofd? 78Twijfels, dromen en idealen 80Overgangsjaren 844 Jaap gaat naar school 90Leren met je handen 90Handenarbeid, leervak of leervorm? 92Een nieuwe school 94Leren voor het leven 97Wat Jaap leerde 103Otto in spagaat 1105 Otto’s pedagogische bagage 112Een bakker wordt onderwijzer 112Beginnend schoolmeester 115Het andere klimaat 120Kennismaking met wetenschap 122Bij de doven 125Psychologie studeren bij professor Heymans 129Culminatie van een metamorfose 135‘Het ideale bestaan van een vrije geleerde of kunstenaar’ 1386 Jaap op het lyceum 143Eersteklasser 143Het lyceum als ‘proefschool voor heel Nederland’ 148Zittenblijver 154Leerproblemen en remedies 159Van leerling naar ‘toehoorder’ 164De schrik van zijn leraren 1697 Vlegeljaren, bakvistijd 174Jaap als empirisch onderzoeksobject 174Een periode van storm en stress 180INHOuDSOPgAVEOtto over opvoeden 182De blik van Jaap 188‘Zoo is de bakvisch’ 1938 Lie. Een leraarsdochter met ambitie 198Hoe bakvis Lie Hélène werd 198Een stimulerend thuismilieu 205Meisje-student, een ‘veroverd bezit’ 208‘In alles iets groots’ 213Met Jaap in de Van Hovestraat 2179 Het Nederlandsch Lyceum. Een vroege vernieuwingsschool 223voor voortgezet onderwijsBuiten is het oorlog 223‘De lyceumidee’ 231Het kind centraal 234Drie pioniers van didactische vernieuwing 237Levensvorming via schoolclubs 244gemeenschapsleven 249Op schoolreis met de fiets 251Jaap en Otto aan de grens 25610 Portret van een puber 259Bouwstenen voor een boek 259Jaap en de puberparadox 262Een pedagogische vriendschap? 267Otto en de puberpedagogiek 271Puber en pedagoog volgens het boekje 278Epiloog 287Nieuwe kansen 287Een oorlog later 291Het boek van Jaap en Otto 295Noten 2988de puber en de pedagoogInformatiebronnen 316Archieven 316Websites 318gedrukte bronnen 319Literatuur 326Verantwoording van de afbeeldingen 335Dankwoord 337Register van personen 340Buiten woedt de Eerste Wereldoorlog, binnen worstelt de vijftien-jarige Jaap Kann met zijn huiswerk. Hij is de schrik van zijn leraren en haalt voortdurend onvoldoendes.Liever dan te werken fantaseert hij over vliegtuigen bouwen en meevechten in de strijd. Jaaps rijke ouders huren een psycholoog en pedagoog in voor dagelijkse huiswerkbegeleiding, Otto Barendsen. Tijdens de sessies houdt Barendsen jarenlang dagboeken bij. Daarin beschrijft hij nauwkeurig hoe hij Jaap aan het werk probeert te krijgen, maar ook waarover zij spreken en hoe de jongen zich ontwikkelt.Barendsen is geïnspireerd door de reformpedagogiek en wil naam maken als schrijvende pedagoog, zoals Jan Ligthart en Theo Thijssen. Daarvoor is Jaap een gouden bron. Hij zit op het allereerste lyceum van Nederland, waar de beginnende puberteitspsychologie inspireert tot het vormgeven van vernieuwend onderwijs. Terwijl Barendsen voorbereidingen treft voor een boek over pubers zoals Jaap, ontstaat er tussen de puber en de pedagoog een bijzondere band.