INHOUDVOORWOORD 9INLEIDING 1 1De DyslexieSleutels – het lesprogramma 11Achtergrond van de lessen 12Gebruik van het materiaal 13Implementatie van de lessen in de school 15LES 1: DYSLEXIE EN (LEREN VANUIT) MIJN STERKE KANTEN 18Doelen 18Voorbereiding 19Materiaal 19Sleutel 1: kennismaking aan de hand van kwaliteiten 21Theorie: verschillende manieren (brillen) omnaar dyslexie te kijken 22Sleutel 2: mijn positieve eigenschappen 23Sleutel 3: dyslexie voor jou en voor de ander 26Sleutel 4: mijn eigen dyslexieverklaring 26BIJLAGE 1: FACILITEITEN 2 8Compenserende faciliteiten 28Dispenserende faciliteiten 30LES 2: OMGAAN MET DYSLEXIE 3 6Doelen 36Voorbereiding 37Materiaal 38Sleutel 5: leertips uitwisselen 39Sleutel 6: wat zijn mijn oplossingen voor het leren? 39Coping 39Sleutel 7: hoe ga ik om met stress of lastige taken? 40Het cognitieve model: situatie, gedachte, gevoel, gedrag 40Sleutel 8: mijn gedachtenput 41LES 3: TRECHTERLEZEN 4 6Doelen 46Voorbereiding 47Materiaal 48Trechterlezen 49Sleutel 9: trechterlezen met voorbeeld hoofdstuk ‘Tafel’ 51Sleutel 10: leervragen opstellen 51Hoe lees je? 51Sleutel 11: trechterlezen toepassen opeen eigen leerboek – tekstschema invullen 52Sleutel 12: trechterlezen – van tekstschema naar mindmap 53Aandachtspunten bij het maken en onthouden van mindmaps 54BIJLAGE 2: SLEUTEL 9 VOORBEELD ‘TAFEL’ 5 6BIJLAGE 3: SLEUTEL 10 LEERVRAGEN OPSTELLEN 6 2BIJLAGE 4: VRAGEN VOLGENS HET RTTI-MODEL 6 4BIJLAGE 5: DIGITALE HULPMIDDELEN 6 6BIJLAGE 6: MINDMAPS MAKEN MET XMIND 6 9LES 4: LEREN EN ONTHOUDEN VANUIT MIJN STERKE KANTEN 72Doelen 72Voorbereiding 73Materiaal 73Van tekstschema naar mindmap 73Informatieverwerking (5 minuten) 75Onthouden met geheugentechnieken 76Sleutel 13: hoe onthoud ik het beste? 77Sleutel 14: woordbetekenissen leren met Quizlet 77Sleutel 15: woordbetekenissen leren met geheugentechnieken 78BIJLAGE 7: EEN KLAS AANMAKEN IN QUIZLET EN LEERLINGEN UITNODIGEN 8 0BIJLAGE 8A: WOORDEN LEREN MET QUIZLET OP DE TELEFOON 8 2BIJLAGE 8B: WOORDEN LEREN MET QUIZLET – VERKORT STAPPENPLAN 8 5BIJLAGE 8C: WOORDEN LEREN MET WRTS 8 7BIJLAGE 8D: WOORDEN VANUIT WRTS IMPORTEREN IN QUIZLET 8 9LES 5: LEREN EN ONTHOUDEN VANUIT MIJN STERKE 9 2Doelen 92Voorbereiding 92Materiaal 92Sleutel 16: onthouden van spelling 93Sleutel 17: het onthouden van zinsvolgorde 94Sleutel 18: onthouden en toepassen van grammatica 95Sleutel 19: mijn eigen leersleutel 96BIJLAGE 9: ANTWOORDEN SLEUTEL 17 EN 18 WERKBOEK 101BIJLAGE 10: ANTWOORDEN SLEUTEL 17 EN 18 WERKBOEK 105LES 6: TOETSEN MAKEN ZONDER STRESS 108Doelen 108Voorbereiding 108Materiaal 108Ontstaan van toetsstress en faalangst 110Toetsstress en denken 111Sleutel 20: positieve tweelinggedachten 111Sleutel 21: hoe zorg ik voor ontspanning? 112Sleutel 22: een ademhalingsoefening 112Toetsen maken – vragen lezen en beantwoorden 113Sleutel 23: vragen lezen en beantwoorden 113Sleutel 24: elkaars DyslexieSleutels bespreken 114BIJLAGE 11: EVALUATIEFORMULIER DYSLEXIESLEUTELS 115BIJLAGE 12: DIPLOMA DYSLEXIESLEUTELS 116LITERATUUR 117Deze dyslexietraining is ontstaan vanuit jarenlange individuele begeleiding van leerlingen met dyslexie in het voortgezet onderwijs en is als pilot op diverse scholen uitgeprobeerd en aangepast. De training bestaat uit zes bijeenkomsten van twee lesuren waarmee leerlingen zichzelf beter leren kennen en snappen wat dyslexie voor hen betekent. De toegepaste leerstrategieën zorgen ervoor dat het lezen en leren makkelijker gaat.De opbouw van de lessen is gebaseerd op het herkaderingsmodel van Gerber (1996) die aangeeft dat er drie stadia doorlopen moeten worden om het leerprobleem succesvol te kunnen aanpakken. Het eerste is erkenning. Het volgende stadium is begrijpen. Begrip maakt dat leerlingen problemen kunnen zien als uitdaging en deze makkelijker kunnen accepteren. Acceptatie is niet mogelijk zonder erkenning en begrip. De eerste twee lessen staan dan ook in het teken van erkenning, begrip en acceptatie. Aan het eind van les twee volgen een leerdoel en actieplan. De term psycho-educatie, die voor de eerste twee lessen gebruikt is, is ontleend aan de cognitieve gedragstherapie. In de lessen wordt ook gebruikt gemaakt van het cognitieve model om de relatie tussen gedachten, gevoelens en gedrag te verduidelijken.OpbouwBijeenkomst 1 en 2: Psycho-educatie. Bijeenkomst 1: Dyslexie en (leren vanuit) je sterke kanten (Thema’s: Inzicht en achtergronden dyslexie, verschillende perspectieven, eigen dyslexieverklaring). Bijeenkomst 2: Omgaan met dyslexie (Thema’s: coping, eigen copingprofiel, productieve en niet productieve coping, relatie gedachten-gevoel-gedrag, leerkuil, mindsets, vervolg eigen dyslexieverklaring).Bijeenkomst 3, 4 en 5: Leerstrategieën. Bijeenkomst 3: Trechterlezen (Thema’s: van leerdoelen naar leesvragen, inzet van hulpmiddelen, mindmappen). Bijeenkomst 4: Leren en onthouden vanuit je sterke kanten (Thema’s: geheugen-technieken, leren van woordbetekenissen (MVT). Bijeenkomst 5: Leren en onthouden vanuit je sterke kanten vervolg (Thema’s: Het leren van spelling en grammatica (MVT), eigen leersleutel).Bijeenkomst 6: Het maken van toetsen zonder stress. Thema’s: vervolg mindset, vervolg relatie gedachten-gevoel-gedrag, ontstaan van faalangst, helpende gedachten, ontspanning, rondesysteem en markeren sleutelwoorden.Iedere les sluit af met een verwerkingsopdracht in het werkboek. In het begeleidingsmateriaal is achtergrondinformatie voor ouders en begeleiders opgenomen.Op de site is extra materiaal te vinden zoals downloads uit beide boeken en powerpoint-presentaties. Marzenka Rolak is een enthousiaste en betrokken allround orthopedagoog-generalist (OG) met een specialisatie op het gebied van leerproblemen in het algemeen en dyslexie in het bijzonder. Met veel plezier heeft ze de afgelopen jaren haar behandel- en diagnostiekwerk bij kinderen en (jong)volwassenen gecombineerd met het begeleiden van scholen bij hun dyslexiebeleid, het geven van voorlichting en cursussen en het verzorgen van lessen voor leerlingen en studenten met dyslexie op het voortgezet onderwijs, hbo en wo.