Hoop en wanhoop

Woord vooraf 9Introductie 11Amstelveen 13Joden 15Opzet 18Dankbetuiging 21DEEL I OPBOUW 1930-1940 23Inleiding 251 Joden in Amstelveen 29De uitbreiding van Amstelveen 31De eerste generatie Amstelveense joden 36Sociaal profiel 43Spraakmakende nieuwkomers 51Lokale participatie 592 Duitse joden in Nieuwer-Amstel 65De Duitse joden als probleem 65Nederland en de Duitse joden 69De eerste vluchtelingen 72Voortdurende vluchtelingenstroom 79Sociaaleconomisch profiel 863 Naar georganiseerd joods leven 95Joden zonder gemeenschap 95Zelforganisatie 100De pioniers 101De Joodsche Vereeniging Amstelveen 104Een eigen synagoge 108Joodse activiteiten 1114 De joodse kwestie 114Economische crisis en politieke onrust 114De NSB Nieuwer-Amstel 116Ideologische strijd 122De NSB-Nieuwer-Amstel en de joden 126DEEL II ONDERGANG 1940-1945 133Inleiding 1355 De oorlog begint 139Naar een uitweg 141Omschakeling 146Joden na de capitulatie 1506 Isolement 155Februaristaking 157Registratie 160Joods leven 161Arisering joodse bedrijven 165Joods onderwijs 169Verhouding tussen joden en niet-joden 1707 Naar een Amstelveen zonder joden 176Joodse ruimtes 176De rode lijn van burgemeester Haspels 177Roof 180Gedwongen vertrek 183Joden in Amsterdam en Amstelveen 185Burgemeester Westendorff 187Collaboratie en voortgaande roof 1908 Moordroutes 194De Holocaust in Nederland 197Politieke kampen 203Auschwitz 204Sobibor 211Theresienstadt 212Bergen-Belsen 213Tröbitz 216Midden-Europa 217Moord in veelvoud 2189 Routes van overleven 219Legale migratie 221Vlucht 223Gemengd huwelijk 225‘Ontjoodsen’ 227Onderduik 229Collaboratie 233Terugkeer uit de kampen 235Routes van overleven 23610 Verborgen joden 241Een samenleving onder druk 241De organisatie van onderduik 242Tussen illegaliteit en legaliteit 246Hongerwinter 249Onderduik in Amstelveen 251DEEL III WEDEROPBOUW 1945-1970 253Inleiding 25511 De bevrijding 25812 Terugkeer en rechtsherstel 263Terugkeer 263Op zoek naar familie 264Roof en rechtsherstel 268Zuivering 272Terug in de samenleving 277Tussenperiode vol twijfel en onzekerheid 27913 Een nieuw joods centrum 281In de marge 281Tussen Mokum en mediene 283De Algemeen Joodse Vereniging Amstelveen e.o. 288Een nieuwe synagoge 291Een nieuwe geestelijk leider 300Naar een eigen Joods Cultureel Centrum 303Joods leven in een suburb 306Conclusie 309Bronnen 316Bijlage: Namen van joodse oorlogsslachtoffers uit Amstelveen 325Noten 333Index op persoonsnamen 353Amstelveen geldt vandaag als de tweede joodse plaats van Nederland, met een rijk en veelzijdig gemeenschapsleven. Opmerkelijk genoeg is deze gemeenschap relatief jong: haar wortels liggen in de jaren dertig. In deze joodse stadsbiografie reconstrueert Bart Wallet de ontstaansgeschiedenis vanjoods Amstelveen en onderzoekt waarom juist hier een bloeiende gemeenschap kon ontstaan en voortbestaan. Hij belicht de bijzondere dynamiek van een voorstad, waar joodse identiteit en sociaaleconomische kansen samenkwamen. Duits-joodse vluchtelingen en Nederlandse joden werkten daarbij nauw samen. De hoop van het nieuwe joodse leven sloeg om in wanhoop in de oorlogsjaren. Dit boek toont de ‘moordroutes’ en de ‘routes van overleven’ die de Amstelveense joden aflegden.In de naoorlogse periode leidden de komst van plattelandsjoden en de trek van joden uit Amsterdam tot een opmerkelijke wederopbouw. Terwijl in heel Nederland joodse gemeenten de deuren moesten sluiten, bruiste het joodse leven in Amstelveen. Zo ontstaat een indringend portret van een gemeenschap die geleidelijk aan uit de schaduw van Amsterdam kroop en een geheel eigen weg vond.