Prachtig boek dat je niet zozeer probeert te vermaken, maar wat te leren De hond is niet alleen de beste, maar ook de eerste vriend van de mens. De oudste gevonden hondenschedel is van 33.000 jaar geleden. Archeologen vermoeden dat prehistorische jagers wolvenpuppy's mee naar huis namen, en gebruikten als speurder, lastdier en wellicht ook als voedselbron. Vervolgens gebeurde er iets raars met de wolven. Nu ze niet meer onder de natuurlijke, maar onder de menselijke selectie vielen, begonnen ze te veranderen. Andere kleuren vacht, kleinere hersens, kortere snuit. De wolf werd hond. Na de opkomst van de landbouw, twaalfduizend jaar geleden, kwamen daar langzaam maar zeker overal ter wereld beesten bij. Tamme schapen en geiten in westelijk Azië, ezels in Somalië, lama's in Zuid-Amerika, jaks in Tibet. Alles bij elkaar zo'n veertig soorten: als je ze bij elkaar zou zetten had je een indrukwekkende kinderboerderij. Toch is het opvallend weinig. Er zijn miljoenen diersoorten op deze planeet, waar van er duizenden nuttig zouden kunnen zijn als huisdier. Een gedomesticeerde neushoorn zou prima een ploeg kunnen trekken, en getrainde octopussen zouden perfecte hulpjes zijn bij de onder water jacht. Wat hebben die veertig dieren dat de rest van het dierenrijk niet heeft? In hun nieuwe boek 'Huisdieren' zetten Maarten Frankenhuis, oud-directeur van Artis, en journalist René Zanderink de criteria voor een huisdier op een rijtje. Ze moeten tembaar zijn, en flexibel genoeg om de scheiding met hun moeder aan te kunnen. Ze moeten de aanwezigheid van mensen verdragen en iets eten dat makkelijk te regelen is. Vrijwel alle dieren die huisdieren werden, leefden in het wild in groepen met een dominante leider - het vermogen om de mens als baasje te accepteren moet al ingebakken zijn. "Dit geldt overigens niet voor de kat", schrijven de auteurs. "Er wordt wel geschertst dat die ons zou hebben gedomesticeerd, in plaats van andersom." Zij leggen uit hoe we aan huisdieren komen, en hoe het verderging. Mensen fokten een enorme diversiteit aan huisdierrassen uit de wilde oervormen, en omgekeerd fokten de dieren ook een beetje met ons. Zo komen genen om ook na de peutertijd melk te kunnen verteren, alleen voor bij mensen die afstammen van de eerste veehouders. De mens was nooit ver gekomen zonder huisdieren. Ze gaven ons kleding, eten, medi- cijnen. Des te pijnlijker is het dat veel van onze huisdieren zover zijn doorgefokt dat ze er di- rect last van hebben. Bij kuifeenden sterft een groot gedeelte van de kuikens al in het ei om- dat de kuif resulteert in een misvormde schedel, er zijn duivenvarianten met zo'n kleine snavel dat ze hun jongen niet kunnen grootbrengen. "Het meest schrijnend zijn natuurlijk de oogafwijkingen, ademhalingsproblemen, gedragsstoornissen en skeletafwijkingen bij sommige rashonden." 'Huisdieren' is een prachtig maar vrij formeel boek over de geschiedenis van de domesticatie van dieren. Het boek bevat een encyclopedie-achtige opsomming van alle huisdieren, waarbij ook relatief obscure dieren als de gayal (Aziatisch rund) en de bosfazant aan bod komen. Op afbeeldingen is niet bespaard: het boek zit vol kleurrijke foto's en schilderijen van huisdierras- sen en hun wilde varianten. Dat Maarten Frankenhuis ook oud-hoogleraar diergeneeskunde is, verraadt zich al snel in het streven naar volledigheid. In het hoofdstuk over dierenwelzijn somt het boek de verschil- lende bronnen van ongerief op in de commerciële dierhouderij. Zelfs het te vroeg spenen van nertsenpups in de bontfokkerij moet even aangestipt: de uitgever stelt niet voor niets dat het boek "ook bruikbaar is in het agrarisch en diergeneeskundig onder wijs". 'Huisdieren' is niet zozeer een boek dat de lezer wil vermaken, het wil de lezer wat leren. Bijzondere aandacht is er voor Nederlandse huisdierrassen. Daar gaat het matig mee, anno 2014. "Moderne fok- en teeltmethoden hebben geleid tot enkele hoogproductieve rassen, de zogenaamde monocultures, zoals de Holstein-Friesian bij de runderen en de Texelaar bij de schapen. De oude huisdierrassen die de basis voor onze landbouw vormden, zijn nu zeldzaam." Frankenhuis en Zanderink pleiten voor het in stand houden van ons 'levend erfgoed' en de producten die daarbij horen. Wie daarbij wil helpen, moet wel even speuren: Chaams hoen en Drents heideschaap liggen niet in de schappen van de supermarkt. Maarten Frankenhuis en René Zanderink: Huisdieren. Onderworpen en gebruikt, gekoesterd en bewonderd. 2010 Uitgevers; 316 blz. prijs 24,90

Het boek Huisdieren, onderworpen en gebruikt, gekoesterd en bewonderd, vertelt het verhaal van de domesticatie. Waarom houden wij huisdieren? Hoe is het de mensheid duizenden jaren geleden gelukt om wilde diersoorten aan zich te onderwerpen? En hoe wist de moderne mens deze gedomesticeerde soorten door selecteren en fokken te veranderen en soms tot in het extreme te vervolmaken? Maarten Frankenhuis, emeritus hoogleraar diergeneeskunde en oud-directeur van Artis, en René Zanderink, bioloog en journalist, geven in het boek antwoord op deze en andere vragen

Leerboek en naslagwerk over de domesticatiegeschiedenis en rassen van zowel landbouwhuisdieren als gezelschaps- en recreatiedieren; van varken tot fret, paard tot duif. Na een uitgebreide inleiding over domesticatie en fok worden per soort de wilde stamvorm en de variatie aan rassen beschreven en de gebruiksdoelen daarvan. En: wat was de rol in de cultuurgeschiedenis, met name van Nederland? Ook afwegingen over (ethische) grenzen aan nagestreefde raskenmerken komen voorbij, net als het gevaar van uniformiteit; recent is de aandacht voor het behoud van oudere huisdierrassen gegroeid. De auteurs zijn respectievelijk emeritus hoogleraar diergeneeskunde en bioloog. De rijk geïllustreerde uitgave brengt veel wetenswaardigs, maar door de wat plechtstatige schrijfstijl is dit toch vooral eenleerboek voor gericht onderwijs. Met zeer uitgebreide literatuuropgave, zowel een totaaloverzicht als per diersoort.

Door de titel 'Huisdieren' zou men op het verkeerde been gezet kunnen worden. Dit boek gaat namelijk over huisdieren in de ruimste zin van het woord, dus niet alleen over honden en katten, maar ook over paarden, andere landbouwhuisdieren en veel meer diersoorten. De schrijvers zijn erin geslaagd deze ingewikkelde materie dusdanig op papier te zetten dat het een prettig te lezen boek is. Dit boek kan goed gebruikt worden voor allerlei vormen van onderwijs en door diegenen die meer willen weten van onze huisdieren. 'Huisdieren' bestaat uit twee delen. In deel 1 wordt besproken wat domesticatie is en hoe huisdierrassen zijn ontstaan. De eerste gedomesticeerde diersoort, de hond, is al tussen 30.000 en 14.000 voor Christus gedomesticeerd. Ook komt dierwelzijn aan bod en een aantal biotechnolgische aspecten. In deel 2 worden 39 verschillende diersoorten besproken en in het laatste hoofdstuk komt een aantal nieuwe gedomesticeerde diersoorten aan de orde. Van veel diersoorten wordt de domesticatiegeschiedenis beschreven, de wilde stamvorm en hoe ze worden gehouden in onze Lage Landen. Bij de beschrijving van de zeldzame rassen is het jammer dat de stamboeken niet geraadpleegd zijn, omdat zo ingesloten onjuistheden blijven voortbestaan. Desalniettemin is 'Huisdieren' een aanrader.

De ondertitel schetst de vele manieren waarop de mens op huisdieren reageert. Huisdieren die de mensheid vele duizenden jaren vergezeld nebben. Het boek Huisdieren van Collega Frankenhuis en dhr. Zanderink, is professioneel, informatief en educatief en past daarmee geheel in de opdracht die ook de uitgever zichzelf gesteld heeft. De beide auteurs hebben zich vele jaren intensief bezig gehouden met de diersoorten die in de hand van de mens terecht gekomen zijn. Die professionele kennis hebben zij vastgelegd in een boek voor iedereen die nieuwsgierig is. Wat is een huisdier, hoe wordt uit een "wild" dier een huisdier? Welke eigenschappen maken een wild dier geschikt voor domesticatie? Hoe en waarom heeft de mens deze dieren ten eigen nutte of genoegen geselecteerd? Iedereen die meer wil weten over onze huisdieren, over hun voorouders en het verloop van de domesticatie kan in dit boek antwoorden vinden - antwoorden die vaak per diersoort verschillen. Duidelijk wordt dat die antwoorden voor verschillende diersoorten, afhankelijk zijn van economische en culturele factoren en bovendien tijdgebonden. Huisdier zijn of worden blijkt, naast het eventuele nut, veelal gekoppeld te worden aan esthetische of emotionele aspecten. Soms overheerst het ene aspect, dan weer het andere. Bij runderen overheerst het nut van de melkgift. Thans wordt intensief gezocht naar een combinatie van hoge melkgift plus een lange levensduur, waarbij DNA analyses ingezet worden. Soms overheersen esthetische en/of emotionele aspecten, eventueel zelfs ten nadele van welzijn, zoals bij sommige hondenrassen. Honden worden anderzijds in geval van nood ingezet om mensen te redden of om in de oorlog van nut te zijn. Een enkele diersoort is een "multipurpose dier", zoals het konijn, dat oorspronkelijk voor het vlees werd gehouden, later bovendien vanwege zijn vele kleuren en vormen gewaardeerd wordt, en vervolgens als gezelschaps- hobbydier en/of Iaboratoriumdier zijn nut bewijst. Van elk van de gedomesticeerde diersoorten wordt achtereen- volgens, na een korte inleiding, de domesticatiegeschiedenis van de diersoort, de geschiedenis in relatie tot de mens en de belangrijkste "specialisaties" behandeld. Onder specialisaties vallen de gebruiksvormen en rassen. Zo worden van de duif de zgn. "sportduiven", postduiven en vleesduiven besproken Veel aandacht wordt besteed aan de situatie "in de lage landen". Wat het rundvee betreft wordt uitvoerig ingegaan op de geschiedenis die uiteindelijk heeft geleid tot de "overname" door de hoogproductieve "Holstein-Frisian" runderen. Nieuwe ontwikkelingen komen aan de orde, zoals de koeientuin voor melkvee die moet bijdragen aan de maatschappelijke aanvaarding van grootschalige melkveehouderij met hoogproductieve dieren. We treffen korte stukjes aan over diverse runderrassen zoals de buffel, de gayal, het balirund en de jak. Een interessante aanvulling zijn de "bijzondere huisdieren" zoals de olifant, de Iama, het parelhoen en de zwaan. Diersoorten die wel door de mens worden gehouden, maar nauwelijks het predicaat huisdier - als gedomesticeerd dier - verdienen, Maatschappelijke ontwikkelingen worden herhaaldelijk aan de orde gesteld, In bijna elke alinea staan onverwachte, interessante nieuwe inzichten en feiten. Het is een vlot geschreven boek vol verrassingen die uitnodigen tot verder bladeren en lezen. Het boek is rijkelijk van treffende kleurenfoto's van (historische) situaties en diverse rassen voorzien. De geraadpleegde literatuur wordt per diersoort gedocumenteerd. Het boek eindigt met een actueel toekomstperspectief namelijk een opmerking over de te verwachten toename in de omvang van de kweek van eetbare insecten. Al met al een bijzonder boek waardoor men, nieuwsgierig geworden, verrijkt met nieuwe kennis en inzichten naar de dieren in onze directe omgeving gaat kijken. Het kan van harte aan alle dierenartsen, andere geïnteresseerden en hun familie en kennissen worden aanbevolen

In dit goed verzorgde, royaal geïllustreerde boek "belichten Maarten Frankenhuis en René Zanderink het onderwerp domesticatie in de breedste zijn van het woord. Er wordt niet alleen aandacht besteed aan gezelschapsdieren, maar ook aan hobbydieren, recreatiedieren en landbouwhuisdieren." De auteurs beschrijven een voor een alle door de mens gedomesticeerde diersoorten: hoe zien het dier en zij wilde stamvorm eruit, wanneer en waar is het gedomesticeerd? Waarvoor werd en wordt het door de mens gebruikt en welke rol speelt het in de cultuurgeschiedenis van verschillende volkeren? Natuurlijk is er in het bijzonder aandacht voor de rol van Nederland - vooral als handelsnatie en land van talentvolle fokkers. Recente ontwikkelingen als klonering, xenotransplantatie en genetische modificatie van dieren komen eveneens aan de orde, evenals het welzijn van dieren in de moderne veehouderij en fokkerij. Het boek bestaat uit twee delen. In het eerste, Heden, verleden en toekomst van onze huisdieren, gaan de auteurs onder meer in op de vraag Wat is domesticatie?, op Het ontstaan van de huisdierrassen, De invloed van de Lage Landen, Dierenwelzijn en Biotechnologische toekomst. In het tweede deel worden , stuk voor stuk, de Gedomesticeerde huisdieren wereldwijd behandeld. Daarbij is niet alleen aandacht voor huisdieren waar je onmiddellijk aan denkt, zoals hond, kat, koe, paard, konijn et cetera, maar ook dieren, zoals het Balirund, de gayal en de gaur (Aziatische rundersoorten), de muis en de rat (veel gebruikt als proefdieren), de struisvogel, de bij en de zijderups. Van harte aanbevolen voor biologen en voor iedereen die met huisdieren te maken heeft.