Komen en gaan biedt een overzicht van migratie naar en vanuit Nederland vanaf het begin van de Republiek in 1568 tot heden. Er wordt een dubbele vergelijking gemaakt: verschillende groepen migranten die door de eeuwen heen naar Nederland kwamen, worden met elkaar vergeleken en emigranten worden met immigranten vergeleken. Migratie was ook in het verleden eerder regel dan uitzondering en het verhaal over de emigranten die uit Nederland vertrokken verschilt nauwelijks van dat van de immigranten die naar Nederland kwamen.
Het belangrijkste wat dit historische overzicht laat zien, is dat integratie nooit soepel verloopt en altijd minstens enige generaties in beslag neemt. Pogingen tot reguleren en sturen van migratie en integratie hadden zelden het effect dat werd beoogd. De invloed van de overheid wordt overschat. Overheden konden integratie moeilijk afdwingen of tegengaan. Economische omstandigheden waren vaak belangrijker dan overheidsmaatregelen.
In de loop der eeuwen is zowel de bemoeienis van de overheid als het denken over integratie _ en daarmee ook over de Nederlandse identiteit _ sterk veranderd. Overheid en samenleving kregen om politieke en economische redenen steeds meer de neiging om nieuwkomers als een bedreiging te zien en als groep apart te zetten. Deze studie laat zien dat deze uitsluiting noch voor de migranten noch voor de samenleving ooit positief was.

Dr. Herman Obdeijn was universitair hoofddocent migratiegeschiedenis aan de Universiteit van Leiden. Dr. Marlou Schrover is universitair hoofddocent migratiegeschiedenis aan de Universiteit van Leiden.