AMSTERDAM - In welke toestand keren Nederlandse militairen terug uit oorlogsgebieden en hoe vergaat het hun partners? Journaliste Patricia van den Broek tekende persoonlijke verhalen van betrokkenen op in het boek ”Liefde onder vuur” dat zaterdag bij uitgeverij Nieuwland verschijnt. De relatie tussen uitgezonden militairen en hun partners fascineert Patricia sinds haar zus ruim twee jaar geleden verliefd werd op een Amerikaanse militair die uitgezonden is geweest naar Afghanistan. „Angststoornissen waarmee hij kampt beheersen niet alleen zijn leven, maar ook dat van mijn zus”, aldus Patricia. „Ineens kwam een wereld dichtbij die ik tot dan toe niet had gekend.” De journaliste sprak uitvoerig met militairen die naar oorlogsgebieden werden uitgezonden en met hun partners. In haar boek komen missies in Nederlands-Indië, Korea, Libanon, Irak, Cambodja, Srebrenica, Rwanda en Afghanistan aan bod. Liefde speelt volgens Patricia een centrale rol in haar boek. „Met de liefde kan het twee kanten opgaan: ze kan zich verdiepen of ze kan stranden. In een enkel geval kwam er abrupt een einde aan, zoals bij Claire Rosier. Haar man kwam op 26 augustus 2007 in Afghanistan door een bermbom om het leven.” Claire Rosier in het boek: „Iedereen vindt één keer in zijn leven de ware liefde. Ik heb de mijne gehad.” Schrijnend is het verhaal van ex-marinier Teus die na terugkomst van missies in Irak en Cambodja geestelijk en lichamelijk kapot is. De ellende komt tot een climax als zijn vrouw Henny bij hem weggaat. Ze is verliefd op een ander. Waar het huwelijk tussen Teus en Henny stukloopt, hervinden de eerder gescheiden Jan en Sietske hun liefde voor elkaar door de uitzending van Jan naar Srebrenica. Sietske in het boek: „Op papier kon ik mijn gevoelens kwijt. En vanuit Srebrenica schreef Jan terug. Dat hij me miste, dat hij van me hield. Waarom waren we eigenlijk gescheiden?” Hoewel de aard van de missies in de loop der jaren veranderde, zijn de ervaringen van militairen na thuiskomst hetzelfde gebleven, stelt Patricia. „Zodra een militair is uitgezonden, leeft iedereen van familie en vrienden intens mee. Na terugkeer uit het gebied verslapt de aandacht echter, terwijl de verwerking voor zowel de militair als zijn partner dan pas echt begint.” De jonge Jaaike Brandsma kreeg met haar vriend veel te verwerken. Haar relaas maakte grote indruk op Patricia. De jonge vrouw verloor in juli vorig jaar haar onderbeen bij een aanslag in het Afghaanse Deh Rawod en zegt daarover: „Ja, mijn onderbeen is geamputeerd. Lekker belangrijk. Ik ben voor de rest toch hetzelfde gebleven?” Patricia: „Ze gaat er bijna laconiek mee om, doordat zij de gebeurtenissen sterk relativeert. Bovendien heeft ze gelukkig een vriend die haar door dik en dun steunt.” Jaaike Brandsma in het boek: „Ineens een explosie. Een klap. Een flits. Alles zwart. En dan begint de film. Ogen open doen. Niks zien. Een stofwolk. Rook. Krijsende mensen. Overal bloed. Paniek. Denken: ik moet hier weg. Opstaan. Niet kunnen staan. Omvallen. Kijken naar mijn onderbeen. Schrikken: er is niets meer van over, het bloed gutst eruit. Roepen naar collega’s.” Het viel de auteur van het boek op dat sommige militairen of achterblijvers veel houvast vinden in hun geloof in God. „Marisca bijvoorbeeld kon door haar geloof in God heel goed omgaan met het feit dat haar vriend in Afghanistan was. Al ben ik niet gelovig, ik vond haar getuigenis zo mooi dat ik haar relaas heb opgenomen in de bundel.” Marisca in het boek: „Henri ging weg in april 2007. Als ik God niet zou kennen, was ik de vijf maanden die hij in Afghanistan zat niet zo goed doorgekomen. Toen ik gek werd van ongerustheid, hielp God me relativeren. Ik geloof dat onze levensroute, het moment van geboorte en dood, vastligt. Die gedachte gaf rust. Voor de een komt de dood in Afghanistan, voor de ander in het bejaardenhuis. Je kunt dat niet beïnvloeden, want God is sterker dan alle taliban bij elkaar.”

Patricia van den Broek schreef een boek over Nederlandse militairen die zwaargehandicapt terugkeerden van missies ergens in de wereld. Zij sprak ook met het thuisfront over wat de uitzending met je relatie doet. Door Jaus Müller Nog een laatste kus, een laatste hand door het haar, een laatste omhelzing. Een oma zoent haar kleinzoon in kakiuniform op de wang. Broers slaan elkaar hard op de schouder. Ze doen lacherig, alsof het om een schoolvakantie gaat. Als de broer in uniform een witte bus instapt, kijkt hij nog een keer om naar zijn familie. Met de ogen roodomrand. De militairen nemen plaats bij het raam. Een met een krampachtige glimlach. Een ander zwaaiend naar zijn vriendin. Hij beweegt zijn lippen. Het raam van de bus houdt zijn woorden tegen. Geliefden, meestal meisjes en vrouwen, staan buiten aan de andere kant van het raam. Ze steken een arm uit, leggen hun hand tegen het glas. Je ziet het verschil tussen jonge en oudere militairen. De oudere zijn meer ervaren. Snel Kdc10een kus en de bus in. Dit hebben ze vaker gedaan, dat zie je. Cambodja, Bosnië, Irak, misschien Noord-Afghanistan. Zij weten hoe dit moet. Het zijn ervaren afscheidnemers. Als de laatste militair instapt, gaat de deur van de bus dicht. De motor ronkt en de militairen rijden weg. Op de achterkant van de bus staat ‘Van Dongen Reizen, Zeeland’. Maar op deze dag gaat hij ergens anders naar toe: naar de militaire luchthaven in Eindhoven. Daarvandaan vliegen ze naar Afghanistan. Een tijd geleden was ik bij zo’n afscheid. Het was op de kazerne in Schaarsbergen, in de bossen bij Arnhem. Voor de militairen begon op die dag hun uitzending naar Zuid-Afghanistan. Voor geliefden die achterbleven was dit het begin van het lange wachten. Hopend dat de slecht nieuwsbrenger van Defensie niet aan de deur zal komen. Het was in de zomer van 2006, de missie was net begonnen. Er waren toen nog geen zestien Nederlandse doden gevallen. Sinds 2006, toen de missie begon, zijn relaties beschadigd of beëindigd. Over wat oorlog met de liefde doet, gaat het boek Liefde onder vuur . Het is geschreven door journaliste Patricia van den Broek die voor Elle, Nieuwe Revu en Viva schrijft. Voor dertien verhalen sprak ze met militairen die zwaar gehandicapt terugkeerden uit de Zuid-Afghaanse provincie. Wat doet dat met je relatie? Ze sprak met de geliefden van militairen en met de militairen zelf. Van Bosnië, Irak, Cambodja tot Korea en Nederlands- Indië. Van den Broek vertelt hoe sommigen terugkeerden met onverklaarbare jungleziektes en met stressstoornissen. Over hoe moeilijk het voor veteranen is om hun plek in Nederland terug te vinden. Ze zijn vervreemd geraakt van hun vriend of vriendin, zoals de in het boek geciteerde Alwin Bisschop die zijn man Jan Otte moest opvangen toen deze terugkwam uit Rwanda. Jan krijgt bij thuiskomst flashbacks van de duizenden lijken die hij heeft gezien. Op de hoofden van de nog levende vluchtelingen moest hij met eenwatervaste stift cijfers zetten. 1, 2, 3 of 4, schrijft Van den Broek. „Iemand met een 4 is als laatste aan de beurt. Die haalt de volgende dag niet, weet Jan.” Jan moest voor God spelen. Als hij terugkomt is hij veranderd. Zijn man Alwin in het boek: „Jan werd onbereikbaar. Later verdween ook de intimiteit tussen ons.” Bij Jan werd PTSS (posttraumatische stress-stoornis) vastgesteld. Dit is het verhaal van een oorlog in Afrika die zo ver strekt dat een relatie in Nederland er bijna door kapot gaat. Van den Broek beschrijft op een respectvolle manier de liefde tussen militair en thuisfrontMartijn_rosier en over het bijna onbeschrijfelijke verdriet als een militair nooit meer naar huis komt. Zo tekent ze het verhaal op van Claire Rosier (1978). In juli 2007 werd haar man, Martijn Rosier, gedood door een bermbom in Uruzgan. Claire Rosier vertelt over het moment dat ze voor het eerst in de kist mocht kijken. „De begrafenisondernemer zei: Hoe hard we ook hebben gewerkt, zijn gezicht kunnen we niet meer tonen. En toen opende hij de kist. (...) Ik herkende mijn man niet.” Verderop in het boek vertelt ze hoe kwetsend het kan zijn als buitenstaanders zeggen: „Ach je bent jong, je vindt vast wel iemand anders.” „Iedereen heeft een ware liefde, en ik heb de mijne gehad.” Liefde onder vuur; gesprekken met soldaten en hun geliefden: van Nederlands- Indië tot Afghanistan. Patricia van den Broek. Uitg. Nieuwland. 150 pagina’s. (NRC/Handelsblad, 24 mei 2008)