Inleiding 71 Wat is samenlevingspedagogiek en waarom is die nodig? 13Opvoeding en samenlevingskwaliteit 13Gaten in de pedagogiek 16Samenlevingspedagogiek: ruimte voor eigen inbrengvan kinderen en jongeren 18Integratief onderzoek 20Lessen uit de jeugdgevangenis 22Normatief-empirische samenlevingspedagogiek: het werkvan Ervin Staub 24Tot slot: contouren van een samenlevingspedagogiek 262 Pedagogiek over Hoop: het onmiskenbare belang van hoopen optimisme in opvoeding en onderwijs 31Lea Dasbergs hulde aan de hoop 32Hoop als actueel pedagogisch thema 33Hoop en de pluraliteit van gedrag 35Hoop volgens Janusz Korczak 36Pedagogiek: van pessimistisch naar optimistisch, vanindividueel naar sociaal 38Casus 1: Het optimistische kind 38Casus 2: Het narratief van de neergang, omgezet in goestingen hoop 40De lacune 42Bronnen van hoop 43Kanttekeningen bij hoop en optimisme 47Naar een Pedagogiek van de Hoop 47Handelingsperspectieven cultiveren 48Onderbreken van impulsieve oordelen en verlangens 50Optimisme voorleven 51Participatie bevorderen en de Pedagogische Civil Societyversterken 533 Agency: een nieuwe uitdaging voor opvoeding, onderwijsen jeugdbeleid 61Inleiding 61Kinderen, jongeren en agency 63De Ontwikkeling van Agency 68De vorming van agency 72Agency in de kinderopvang 73Twee pijlers: speelveld en opvoeding 76Tot slot: twee nuanceringen 804 Agency als beleidsfilosofie 87Wachtlijsten in de jeugdzorg bestonden al lang voorde pandemie 90Ongehoord en Ongekend: de vermijdbaarheid vande avondklok rellen 92Overhaaste schoolsluitingen met grote gevolgen 95Conclusies 965 Hoopgevende jeugdzorg 101Inleiding 101Hedendaagse problemen in de jeugdzorg 102Maatschappelijke ontwikkelingen en jeugdzorg 104Psychologisering, kwaliteit van leven en een sociaalpedagogisch vacuüm 106Zorg voor jeugd in twee lagen 108Alicia: hoe goedbedoelde zorg kan demoraliseren 110Gezinsdrama in Zeist 2013, factoren buiten de jeugdzorg? 112De omslag naar hoopgevende jeugdzorg 114Werken aan positieve alternatieven 1166 Medemenselijk opvoeden 121Inleiding: opvoedingsmethoden en opvoedingsdoelen 121Medemenselijkheid als doel van opvoeding en onderwijs 123Medemenselijkheid en empathie 125Behoefte aan verbinding en de groei van groepsegoïsme 129Tegenwicht: begrijpen van groepsdynamiek en socialenieuwsgierigheid bevorderen 130Ubuntu als spiegel 135 Epiloog: een persoonlijk verhaal 143‘Laat anderen nu maar eens het uitverkoren volk zijn...’ 145Veerkracht 147Impliciete invloed 150 Geraadpleegde literatuur 155Medemenselijk opvoeden gaat over de vraag hoe we nieuwe generaties via opvoeding, vorming en onderwijs kunnen toerusten en enthousiasmeren voor het leven in een vrije, rechtvaardige en solidaire samenleving. Dat is een samenleving waarin mensen gelijkwaardig zijn en voldoende kansen krijgen om tot bloei te komen; waarin ze het recht hebben hun stem te laten horen en bereid zijn elkaar te hulp te schieten als de nood aan de mens is. Dat laatste klinkt misschien vanzelfsprekend, maar is het geenszins.Inlevingsvermogen voor mensen die tot onze eigen bubbel horen, lijken we in ruime mate te bezitten. Maar echt ingewikkeld wordt het pas als we ons moeten verhouden tot mensen en groepen met andere belangen of identiteiten. Dan vervallen we vaak in een soort groepsegoïsme. Opvoeding, educatie, jongerenwerk en jeugdzorg kunnen hieraan op een positieve manier tegenwicht bieden, bijvoorbeeld door – in de woorden van Hannah Arendt – kinderen en jongeren te stimuleren op reis te gaan in de gedachtewereld van anderen.In dit boek bespreekt Micha de Winter hoe samenlevingspedagogiek jonge mensen kan helpen om met elkaar aan een zinvol, hoopgevend en humaan toekomstperspectief te werken. De ontwikkeling van sociale daadkracht (agency) en sociale nieuwsgierigheid spelen daarin een belangrijke rol.