Frits van Swoll bouwde een uniek dossier op in de jaren zestig, dat later helaas verloren raakte Een treffend portret van de begintijd van de jazz in Europa. Ziedaar de juiste omschrijving van het zojuist verschenen fotoboek My Jazz Moments van de Hilversummer Frits van Swoll. Frits van Swoll (1939) werkt al zijn hele leven met muziek, onder meer in dienst van platenmaatschappijen als Phonogram, Dureco, EMI en Dino; tegenwoordig heeft hij zijn eigen label Silver Angel Records, waarop hij onder meer met succes al negen jaarlijkse Ibiza Beats-albums uitbracht. Hij begon ooit als fotograaf bij jazzconcerten, al in 1959, omdat hij van jazzmuziek hield. De allereerste keer met het toestel van zijn moeder, maar al snel als professional, mede dankzij Paul Acket, die hem zijn eerste perskaart verschafte. In het Concertgebouw bij de fameuze nachtconcerten, in radio- en tv-studio's, op buitenlandse jazzfestivals als Montreux en Antibes, overal was Van Swoll in de jaren zestig te vinden met zijn camera. Zo bouwde hij een uniek dossier op, dat later helaas verloren raakte in de archieven van fotopersbureau Kippa. Dus toen Van Swoll enkele jaren geleden door Kees Koedam van jazzclub Mahogany te Edam werd aangeschoten met het aanbod een expositie met zijn foto's in te richten, kon hij daar geen gehoor aan geven, simpelweg omdat het materiaal niet meer in zijn bezit was. Maar Koedam bleef aandringen, hetgeen uiteindelijk resulteerde in een speurtocht naar Frits van Swolls foto's. Bert Vuijsje, van 1965 tot 1973 verbonden aan het blad Jazzwereld, bleek nog veel afdrukken in archief te hebben. Daarnaast leverde een tv-documentaire van de NRCV uit 1965 over Van Swoll, geschoten op 16mm- film, tal van bruikbare stills op. Ook veel Phonogram- elpeehoezen uit die tijd bevatten zijn foto's. Zo kon Koedam vorig jaar alsnog een uiterst succesvolle expositie in Mahogany verwezenlijken en was de volgende stap een logische: het nu verschenen zwart- witfotoboek My Jazz Moments. Philip Freriks, indertijd ook vaste bezoeker van Antibes, verzorgde een aantal stemmige teksten bij afgebeelde jazzcoryfeeën, Cees Schrama schreef het voorwoord, Van Swoll voorzag zelf elke foto kernachtig van teksten uitleg, en zoals het een goed fotoboek over muziek betaamt, zit er ook een cd in geplakt met een dozijn zeer relevante jazztracks, van Art Blakey's Now's The Time tot John Coltrane's Traneing In. Het is vooral de aanpak van Van Swoll, die de foto's en daarmee dit boek zo bijzonder maakt: "Ik ben niet alleen geïnteresseerd in de muzikant in actie, zoals de meeste fotografen, maar ook in de muzikant als individu. Daardoor staan ze ook vaak op de foto terwijl ze op het podium op hun beurt wachten, soms kijkend in mijn camera." Van Swoll was zelf indertijd als drummer ook jazzmuzikant, trad op met onder meer Rob van den Broeck en kent het vak dus van alle kanten. Dat verschaft dit boek een latente - maar des te meer voelbare - meerwaarde.

Onwennig stond hij tussen de beroepsfotografen, vlak bij het podium, om zijn helden zo dicht mogelijk te benaderen en ze naar zich toe te halen. De eerste resultaten waren niet al te best, maar hij zette door en naast zijn baan bij de klassieke afdeling van de firma Phonogram ontwikkelde Frits van Swoll (Soerabaja 1939) zich tot een professioneel fotograaf. Al vanaf het eerste nummer, in juli 1965, telde het blad Jazzwereld hem onder de medewerkers. Ik kan niet zeggen dat zijn foto's er toentertijd echt uitsprongen, maar nu ik vele ervan terugzie, vormen ze samen een boeiende verzameling van hetgeen er in de nachtelijke uren plaatsvond op het podium van het Concertgebouw in Amsterdam alsook tijdens het festival van Antibes in Frankrijk en elders. Een expositie van het werk vorig jaar in de Mahogany Hall in Edam blijkt de aanzet te zijn tot het fotoboek dat thans voor ons ligt. Een paar voorbeelden mogen ons een blik gunnen op de inhoud. Er zijn mooie, informele shots van de saxofonisten Johnny Griffin en Booker Ervin, beiden op een wat rustiger moment, een scherp profiel van pianist Bill Evans sierde reeds de achterkant van Jazzwereld. Close ups van saxofonist Marion Brown en gitarist Wes Montgomery zijn prachtige studies in het evenwicht tussen licht en donker; de kop van bassist Ray Brown had wat dit betreft iets geschakeerder kunnen zijn, maar als het de bedoeling was om de knokige vingers te accentueren is het beeld volkomen geslaagd. Er is één foto van het luisterend publiek, niet scherp, maar hij geeft een fascinerend beeld van een verward kijkend maar tegelijk aangenaam verrast meisje; in de beste traditie van collega Ed van der Elsken. De fotograaf zelf verzorgde de bijschriften, inclusief identificatie, plaats en datum. Aanvullende teksten zijn er van Philip Freriks; het zijn persoonlijke impressies in een aaneenschakeling van trefwoorden en directe associaties. De eigenlijke foto's zijn aangevuld met 24 hoesontwerpen, waarin foto's van Van Swoll zijn verwerkt; daaronder lp's van fluitist Chris Hinze, pianist Jasper van 't Hof, klarinettist- saxofonist Theo Loevendie en 'Rita Reys Meets Oliver Nelson'. Het gebruikte papier is wat slapjes; dat verwacht je niet in een degelijk gebonden boek. Al met al een welkome uitgave, die een ten onrechte op de achtergrond geraakte fotograaf naar voren haalt, een fotograaf-jazzliefhebber die zich in zijn latere periode nota bene bezig hield met het compileren van loungemuziek. Aan het boek is een cd verbonden met een subjectieve selectie van de muziek uit diverse bronnen, waaronder die van Blue Note, Prestige, Argo en Norgran, wel niet zo zeer uit de jaren zestig, maar uit het decennium daarvóór, met een uitschieter naar 1967, en zelfs met een opname uit 1988. Een goede keuze overigens. Niet alle opnamen zijn compleet; zo is van Bill Evans 'Waltz for Debby' alleen het eigenlijke thema te horen. In de bezetting van het nummer door saxofonist Zoot Sims ontbreekt pianist John Williams.