1 Inleiding 131.1 De complexiteit van de zorg en zorgorganisaties neemt toe 131.2 Vitale systemen 141.3 De opdracht van organisaties 151.4 Onze manier van kijken 171.5 Systeemperspectief 181.6 Een complex systeem: een ziekenhuis 192 Systeemtheorie 212.1 Inleiding 212.2 Stafford Beer 222.3 De universele opbouw van complexe systemen 232.3.1 Systeem 1: de operatie. 242.3.2 Systeem 2: coördinatie 252.3.3 Systeem 3: samenhang, sturen en verantwoorden 262.3.4 Systeem 3+: Monitoring als apart onderdeel 282.3.5 Systeem 4: Toekomst en heden verbinden 292.3.6 Systeem 5: Waar we van zijn, systeemgrenzen. 303 De Nederlandse gezondheidszorgin systeemperspectief 313.1 Inleiding 313.2 Systeem 1: de operatie. 323.3 Systeem 2: coördinatie 323.4 Systeem 3: samenhang, sturen en verantwoorden 333.4.1 Systeem 3: senior management 333.4.2 Systeem 3+: monitoring als apart onderdeel 333.5 Systeem 4: toekomst en heden verbinden 333.6 Systeem 5: waar we van zijn, systeemgrenzen 344 Cliëntperspectief is leidend 354.1 Uitwerking cliëntperspectief in levensvatbare systemen 354.2 Cliëntperspectief is leidend voor systeemopbouw 364.3 Cliëntperspectief: systeem in beeld 384.4 Cliëntperspectief: evenwicht tussen vraag en aanbod 414.5 Cliëntperspectief: het systeem is in evenwicht 435 Patronen en interventies 475.1 Inleiding 475.2 Systeem 5: beleid 525.2.1 De organisatie zonder eigen identiteit 525.2.2 De ambivalente organisatie 545.2.3 De bestuurder als manager 555.3 Systeem 4: ontwikkeling 565.3.1 De reactieve organisatie 575.3.2 De (be)stuurloze organisatie 585.4 Systeem 3: senior management 605.4.1 Het oekazebedrijf 615.4.2 Het ontkoppelde bedrijf 625.4.3 De ieder-voor-zichorganisatie 635.4.4 Management regeert 655.5 Systeem 3+: auditing 665.5.1 Cijfers of inhoud 665.5.2 Als de cijfers maar goed zijn 665.6 Systeem 2: coördinatie 675.6.1 Alles moet worden afgestemd 685.6.2 Autoritaire bureaucratie 695.7 Systeem 1: de Operatie 705.7.1 All operations are equal(but some are more equal than others) 705.7.2 De uitvoering beslist (over alles) 715.8 Samenvatting 726 Inrichting Vitaal Management Model: vertaling naar inrichtinggovernancemodel en managementsysteem 756.1 Inleiding 756.2 Wat bepaalt vitaliteit? 776.3 Wanneer is een systeem in control? 806.4 De inrichting van governance 816.5 Vitaal management 867 Ontwerpregels voor een vitale zorgorganisatie 897.1 Inleiding 897.2 Lange termijn organisatieniveau 927.3 Korte termijn mensniveau 937.4 Kort termijn organisatieniveau 947.5 Lange termijn mensniveau 957.6 Vitaal management 968 Vitaliteit en strategievorming 998.1 Cliëntperspectief 998.2 De zes variabelen van strategisch management 1028.3 Vitale strategievorming 1038.4 Adaptief management vanuit cliëntperspectief 1069 Conclusie: het vitaliseren van de eigen organisatie 1099.1 Inleiding 1099.2 Cliënt als vertrekpunt 1099.3 Complexiteit en control 1119.4 Zelforganisatie 112Literatuurlijst 114Auteurs 118Dit boek is onmisbaar voor iedereen die zich bezighoudt met het besturen en bestuderen van complexe organisaties in de zorg.Systemisch kijken, denken en doen versterkt de vitaliteit van zorgorganisaties. Daarom geeft dit boek inzicht in de manier waarop systemen werken die te maken hebben met complexiteit. Het doel is met dit inzicht het managen van complexiteit mogelijk te maken.De auteurs baseren hun model van complexe systemen op het Viable System Model (VSM) van Stafford Beer en op het Malik Management Model van Fredmund Malik. Binnen het VSM gaat het steeds om de vraag wat een systeemonderdeel actueel en potentieel bijdraagt aan de vitaliteit van het geheel.Kernbegrippen van het Viable System Model zijn variëteit, evenwicht en recursiviteit. Deze begrippen komen in dit boek uitvoerig aan de orde. Zorgorganisaties functioneren immers in een steeds meer variërende omgeving. Door universele systeemprincipes te hanteren kunnen zij daar beter mee omgaan.In complexe organisaties kan het management alleen sturen op basis van een algemeen geformuleerde missie en een generieke toewijzing van breed geformuleerde functies. De organisatie wordt zo ontworpen dat zij het vermogen heeft zich aan te passen, te leren en zich verder te ontwikkelen.De auteurs laten dit zien aan de hand van verschillende voorbeelden uit hun eigen praktijk. Omdat het systeemperspectief een abstract karakter heeft, werken zij in dit boek ook andere voorbeelden uit.Dit boek is onmisbaar voor iedereen die zich bezighoudt met het besturen en bestuderen van complexe organisaties in de zorg. Het boek maakt onderdeel uit van "De organisatie van zorg" - een nieuwe serie managementboeken die vanuit verschillende invalshoeken en vakgebieden kijkt naar de manier waarop wij zorg vormgeven, nu en in de toekomst. Zo kan de lezer zorg in een breder perspectief plaatsen en mogelijk bijdragen aan de verbetering ervan.Systemisch kijken, denken en doen versterkt de vitaliteit van zorgorganisaties. Daarom geeft dit boek geeft inzicht in de manier waarop systemen werken die te maken hebben met complexiteit. Het doel is met dit inzicht het managen van complexiteit mogelijk te maken.De auteurs baseren hun model van complexe systemen op het Viable System Model (VSM) van Stafford Beer en op het Malik Management Model van Fredmund Malik. Binnen het VSM gaat het steeds om de vraag wat een systeemonderdeel actueel en potentieel bijdraagt aan de vitaliteit van het geheel.Kernbegrippen van het Viable System Model zijn variëteit, evenwicht en recursiviteit. Deze begrippen komen in dit boek uitvoerig aan de orde. Zorgorganisaties functioneren immers in een steeds meer variërende omgeving. Door universele systeemprincipes te hanteren kunnen zij daar beter mee omgaan.In complexe organisaties kan het management alleen sturen op basis van een algemeen geformuleerde missie en een generieke toewijzing van breed geformuleerde functies. De organisatie wordt zo ontworpen dat zij het vermogen heeft zich aan te passen, te leren en zich verder te ontwikkelen.De auteurs laten dit zien aan de hand van verschillende voorbeelden uit hun eigen praktijk. Omdat het systeemperspectief een abstract karakter heeft, werken zij in dit boek ook andere voorbeelden uit.Dit boek is onmisbaar voor iedereen die zich bezighoudt met het besturen en bestuderen van complexe organisaties in de zorg. Het boek maakt onderdeel uit van "De organisatie van zorg" - een nieuwe serie managementboeken die vanuit verschillende invalshoeken en vakgebieden kijkt naar de manier waarop wij zorg vormgeven, nu en in de toekomst. Zo kan de lezer zorg in een breder perspectief plaatsen en mogelijk bijdragen aan de verbetering ervan.