Het Nederlandse civiele procesrecht neemt de verplichte - de verplichting voor de rechtzoekende en en de verwerende partijen om zich bij de rechtbank en het gerechtshof (sectoren handel en familie) en bij de Hoge Raad ter zake van proceshandelingen te doen vertegenwoordigen door een advocaat- tot uitgangspunt.In de praktijk blijken er tal van uitzonderingen te bestaan. In de laatste 30 jaren is het aantal daarvan, mede onder invloed van de uitbouw van de verzoekschriftprocedure, enorm gegroeid. De gemaakte uitzonderingen vormen niet een systematisch geordend geheel; de uitzonderingen hangen in hoge mate af van de bijzondere omstandigheden van het geval.In deze monografie wordt een overzicht gegeven van de bestaande uitzonderingen. Daarmee wordt beoogd ten behoeve van de civiele rechtspraktijk de stand van zaken ten aanzien van de uitzonderingen begin 2012 weer te geven. Voorts wordt op tal van andere aspecten van de procesvertegenwoordiger ingegaan.