Bestuurlijk samenspel1. Bestuurlijk samenspel en tegenspel1.1 Het spel en de spelers1.2 Verbindingen en verbinders1.3 Het lokale bestuurssysteem1.4 Patronen in het samenspel1.5 Het versterken van het samenspel1.6 Interbestuurlijk samenspel1.7 Leeswijzer2. De spelers, het samenspel en het systeem2.1 Rollen en taken: sturing en informatie 2.2 Afhankelijkheden en verbindingen2.3 Verbinders2.4 Afhankelijkheden, verbindingen en verbinders in systemisch perspectief2.5 Samenspel in evenwicht3. Bestuurscultuur3.1 Bestuurscultuur als duizenddingendoekje3.2 Bestuurscultuur: definitie en kenmerken3.3 Indeling in typen lokale bestuursculturen3.4 Verschillen tussen gemeenten?3.5 Verschillen binnen gemeenten?3.6 Cultuur in verandering4. Interbestuurlijk samenspel bij grote transities4.1 Wie speelt het interbestuurlijk samenspel en waar?4.2 Verbroken verbindingen4.3 Versterkt samenspel4.4 Het democratiseren van transities vraagt om een transitie van democratie5. Lessen voor een versterkt bestuurlijk samenspel5.1 Rolzuiverheid helpt om ieders eigen rol goed te spelen5.2 Zorg ervoor dat iedereen meedoet, want iedereen doet uiteindelijk mee 5.3 Maak duidelijk welke rol samenlevingspartners hebben5.4 Reflecteren is investerenLessen uit de praktijkStap voor stap van een ‘sneersfeer’ naar vertrouwenMarian Witte, burgemeester GeertruidenbergDuwen en trekken aan zon en wind in WoerdenKoen Hordijk, voorzitter Woerden EnergieGeduldig laveren tussen vertrouwen en controleJan Karens, griffier NieuwegeinRolvast én in gezamenlijkheid besturenMike Hacking, gemeentesecretaris Midden-DrentheBesturen is samenspel. Samenspel tussen inwoners, volksvertegenwoordigers, bestuurders en ambtenaren. Dat samenspel is niet per se harmonieus. Sterker nog: een democratische rechtsstaat vraagt juist om conflict en strijd, macht en tegenmacht, toezicht en controle. Goed samenspel kan dus niet zonder gezond tegenspel: het zorgt ervoor dat alle spelers hun rol beter kunnen spelen. Over hoe dit samenspel binnen gemeenten verloopt en hoe het kan worden versterkt gaat dit boek.