Adam Lebor

Portret van Bernard L. Madoff (New York, 1938), de Amerikaanse zakenman en belegger, medeoprichter van de effectenbeurs NASDAQ, die in een tijdsbestek van ruim twitig jaar zijn beleggerklanten voor zo'n 65 miljard dollar zou hebben opgelicht, de grootste Amerikaanse fraudezaak aller tijden. In 2009 werd hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van 150 jaar. LeBor beschrijft Madoff's persoonlijke luxueuze leven en carrière, zijn manipulatieve vermogens, zijn methodes en de fraude zelf. Hij zocht zijn beleggers in zijn eigen joods-Aerikaanse kringen (affinity fraud) en werkte volgens een piramidespelconstructie (ponzifraude): hij betaalde eerdere beleggers met geld van latere beleggers. Zelf werd hij steeds rijker, zijn cliënten verloren uiteindelijk al hun geld. Een vlot geschreven, goed gedocumenteerd, bijna ongelooflijk verhaal dat leest als een financiële thriller. Met noten en een bibliografie.

In de winter van 1944 krijgt de joodse Miklos Farkas een kopie in handen van het Boedapest Protocol dat de na-oorlogse plannen van de nazi's bevat, geen militaire macht meer, maar een economische. In het hedendaagse Boedapest wordt de oude Miklos Farkas vermoord en zijn kleinzoon Alex, die werkt voor een Britse krant, wil de moordenaars opsporen. Daarbij krijgt hij te maken met machtige tegenstanders, neofascistische krachten die het in Hongarije voor het zeggen hebben en burgerlijke vrijheden met geweld aan banden leggen. Maar er wordt elders aan de touwtjes getrokken getrokken en de toekomst van Europa staat op het spel. De schrijver schetst een huiveringwekkend, maar realistisch aandoend scenario waarin nationalisme, vreemdelingenhaat en racisme (activiteiten om de Roma uit te roeien in Midden-Europa) langzaam greep krijgen op een bevolking. Ook het beeld van de bijna wanhopige enkeling die de plannen van de populistische leiders doorziet, is overtuigend. Een knappe roman, gebaseerd op een echt document, die de lezer geboeid houdt en aan het denken zet.

Sterk aan zijn boek is dat duidelijk wordt hoe tijdens de Jodenvervolging en de oorlog de gewone stadscriminaliteit ook doorgaat. Ook sterk is zijn schets van het verzet dat vaak helemaal niet onderling samenwerkte: er was nationalisme, communisme, buitenlands verzet en Joodse sabotage, maar geen gesloten front. Had Horthy in 1943 voluit voor het Westen gekozen of de Russen omarmd, was Duitsland wellicht niet meer in staat geweest Hongarije te bezetten, speculeert LeBor. Nog sterker is zijn gebruik van veel nieuw gevonden dagboeken en memoires, vaak ook van mensen die later in de oorlog nog omkwamen.