C. Gout

Met De stilte die volgt op het woord heeft Cor Gout een boek aan de Nederlandse literatuur toegevoegd zoals we dat nog slechts zeer zelden tegenkomen. En dat begint al bij de vormgeving, die werkelijk voorbeeldig is. De bijzondere tekeningen van Nina Roos sluiten naadloos aan bij de sfeervolle verhalen van Cor Gout en dat geldt ook voor de bij het boek behorende soundtrack van Gergelijzer (geluidskunstenaar Robert Kroos en Cor Gout). Juist dat samengaan van verhaal, beeld en geluid doet denken aan avant-garde kunst. Het grappige is echter dat Gout avant-gardistisch overkomt zonder dat het ten koste van begrijpelijkheid of leesbaarheid gaat. Integendeel, ieder verhaal staat op zich, is ontroerend, verbazingwekkend of origineel. Door in te zoomen op het onderwerp weet Gout het gewone bijzonder te maken. Ieder woord lijkt door hem met zorg uitgekozen te zijn, behoedzaam in het verhaal geplaatst en vervolgens opgepoetst totdat het geheel als een soepele machine gaat lopen. En het zijn niet alleen de woorden die hij kiest maar ook de vorm. Zo krijgen de herinneringen van zijn moeder aan het leven van zijn ouders in dienst van Albert Heijn een intieme toon door de vorm van een interview. Heel anders klinken de ‘miniatuurtjes’ in het boek, observaties van kleine momenten van geluk zoals in het verhaal ‘De wondervos’ waarin Cor Gout in het Scheveningse bos een vos tegen het lijf loopt. En wat te denken van een erotische fantasie met het televisie-icoon Mies Bouwman? Bijna alles blijkt mogelijk in zijn verhalen door de permanente controle die Gout over zijn pen heeft. Hij hoeft maar ergens binnen te lopen en de verhalen komen op hem af. Dat kan gebeuren tijdens een Beckett-festival dat hij presenteert en waarop hij gekleed als Dr. Caligari’s somnambulist een rekwisietenkamer binnenloopt, maar ook tijdens het maken van een pasfoto in het Haagse Statenkwartier. Het bezoek aan de fotograaf Streefkerk is de aanleiding geweest tot wellicht het mooiste verhaal in dit boek en gaf er ook de titel aan. De stilte die volgt op het woord is zo vernuftig geschreven dat het je haast ontgaat. Het opent met een droom die de schrijver dreigt te ontglippen. Hij weet hem te behouden en beschrijft hem. Maar ook het proces hoe die beeld voor beeld terug wordt gehaald. Er zijn foto’s boven gekomen en die zijn weer de aanleiding om een fotozaak te beschrijven waar hij ooit heenging. Het gaat om de foto van een meisje, over retoucheren en vervolgens over het maken van een foto van hemzelf. De wijze waarop hij de juiste gelaatsuitdrukking krijgt aangemeten schetst het talent van Streefkerk, die meer dan een gewone fotograaf was. Aansluitend beschrijft Gout het leven van Streefkerk die zich in 1939 bij de NSB aansloot. Zijn verzameling glasplaatnegatieven van partijgenoten raakt na de oorlog zoek om in 1988 op een vliering van een ambachtsschool terug gevonden te worden. Gout sluit het verhaal af met een bloemlezing van diverse foto’s van Streefkerk. Sober beschreven komt toch iedere foto tot leven en daarmee de maker ervan. Na het lezen van dit verhaal blijft er niets anders over dan De stilte die volgt op het woord.