Pavel Juracek

Vijfentwintig jaar na zijn dood in 1989 doken ongepubliceerde verhalen op van Pavel Jurácek. De Tsjechische filmmaker blijkt bovenal een uiterst getalenteerde schrijver. "...Jurácek portretteert mensen in onbewaakte ogenblikken, wanneer kleine kantjes en heimelijke verlangens naar boven komen. De gebeurtenissen in de verhalen zijn zo alledaags dat het verbaast dat hij erover wilde schrijven. Een man stoot zijn elleboog in de tram, waarop een misselijkmakende pijn volgt en een onhandig gesprek met een meisje dat zich om hem bekommert. Een scholier wordt overmand door leegheid na het eindexamen en slaat aan het dromen over een onbekend meisje. in gedachten is hij een zelfverzekerde casanova, in werkelijkheid een stotterende bleu. Die menselijke momenten vertellen meer over het leven dan een occasionele heldendaad, en ze maken de verhalen na zestig jaar nog altijd relevant. [...] Jurácek heeft weinig woorden nodig voor rake observaties. Zo hangt er aan de muur van een ambtenarenkantoor 'een lieflijk Tsjechisch landschap gemaakt door een schilder wiens vaderlandsliefde groter was dan zijn talent'. Hij weet sfeer te scheppen, zoals in een verhaal van amper drie bladzijden over een kind dat bij valavond zijn werkende moeder tegemoet loopt. 'In de eindeloze momenten van de avondschemering, als de meubels van kleur verschoten en hoeken schuilplaatsen voor de angst werden, bood zelfs de radio of de lichtknop geen soelaas.' En dan slaat de warme nostalgie naar de kinderjaren plots om in kille wreedheid. De laatste verhalen in de bundel slaan de brug met Juráceks filmwerk. [...] Dat Jurácek ondanks zijn grote literaire talent aan de slag ging als scenarist en regisseur had misschien te maken met de relatieve vrijheid in de Tsjechische filmindustrie. Met gedurfde en absurde films stelden de filmmakers van de 'Tsjechische new wave' het systeem in vraag, maar hun werk werd na de Praagse Lente in de kiem gesmoord. Jurácek verloor net als vele anderen zijn baan en verzeilde in de marge. Hij stierf kort voor de val van de Muur en was dus een van die mensen die hun hele volwassen leven onder het communistische regime doorbrachten zonder te weten dat er een houdbaarheidsdatum op stond. Wat Jurácek precies doormaakte, liet hij na in zijn dagboeken. Na het lezen van zijn schitterende verhalen kan je alleen maar hopen dat ook die op een dag beschikbaar worden voor het Nederlandstalige publiek."