Rolf Roos

Duinen en mensen van Texel Rolf Roos & Nico van der Wel (red .) 2013 NatuurMedia, Amsterdam Dit is deel drie in een bijzondere serie werken over de Nederlandse duinen, waarin de mens als bewoner én vormer van het landschap centraal staat. Eerder verschenen delen behandelden het vaste land van Noord Holland, nu dus Texel. Alle delen van het Texel's duin komen aan bod. Oude veldnamen en sporen van menselijk handelen leren ons de geschiedenis. Rolf Roos heeft een groot aantal auteurs (waaronder diverse KNNV'ers) geïnspireerd tot het schrijven van een boeiende en met oude kaarten en vele foto 's schitterend geïllustreerde historie, die niet mag ontbreken in de boekenkast van Texelliefhebbers. Zij zullen door dit boek met een bredere blik naar Texel's duinen gaan kijken en daardoor nog meer waarderen. Natuurlijk is er veel veranderd en verdwenen sinds Holkema en later Thijsse hier rondliepen, maar Roos leert ons accepteren dat natuur en landschap mede door menselijk handelen continu veranderen, ook in positieve zin. Dit wordt een klassieker, net als Thijsse's Verkade album Texel! (GCC)

'EEN GEWELDIG VERHAAL, OPGETEKEND IN EEN BIJZONDER BOEK' Dat planten en dieren onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden, is een mededeling die grijs is. De reis van stuifmeel naar vrouwelijke stampers, aan het lijf van een insect, is op honderden manieren beschreven. Soms technisch, dan weer euforisch. Het boek 'Niet zonder elkaar - bloemen en insecten' van onder andere Louis Schoonhoven weet toch iets aan die enorme stapel literatuur toe te voegen. Niet alleen door nieuwe inzichten te belichten die er over de zintuigen van insecten zijn gevormd, maar ook de manier waarop heel gedetailleerd, toegankelijk en bijna spannend over deze processen wordt geschreven. Inleider Romke van de Kaa, kweker en publicist, noemt het boek daarom een 'eco-thriller'. Een compliment voor de eindredacteur van deze publicatie. 'Niet zonder elkaar' brengt zowel in tekst als in prachtige macrofotografie nieuwe details, maar stelt ook basale vragen die weer opmerkelijke antwoorden opleveren. Waarom is stuifmeel geel, bijvoorbeeld? Die kleur blijkt een beschermende functie te hebben. Sterker dan andere bloempigmenten absorbeert geel het ultraviolette deel van zonlicht. Dit is een vrij agressieve straling, die de spermacellen met erfelijke informatie binnen in de korrel, gemakkelijk kan beschadigen. Ook reflecteert de kleur geel de warmtestraling uit het zonlicht zodat het kwetsbare stuifmeel niet te veel wordt verhit. Voor een plant is de kleurstof onmisbaar, en daar- om doet zij er alles aan om die complexe verbinding te fabriceren. Het gaat relatief om enorme hoeveelheden: 4 procent van het gewicht van iedere stuifmeelkorrel. Dat bevestigt nog maar eens: in de natuur gebeurt niets voor niets. Een prachtig voorbeeld van een bijzondere relatie tussen bloem en insect is die van de Dominee-op-de- preekstoel (de Arisaema triphyllum), die lijkt op een aronskelk, maar waarbij het blad de spadix (vlezige aar) overhuift. Vandaar de verwijzing naar de preekstoel. Vooral de paddenstoelmug komt af op de geur en het streeppatroon van het kelkblad. Het opmerkelijke aan deze plant, is te lezen in Schoonhovens boek, is dat het geslacht per jaar anders kan zijn. Als na een uitputtend jaar de vrouwelijke bloem zaad heeft afgezet, wordt ze het jaar daarop mannelijk en produceert 'hij' al- leen stuifmeel. Het vervelende is al- leen dat de mug niet weet wanneer de bloem mannelijk of vrouwelijk is. Bij een mannelijke bloem vliegen de muggetjes naar binnen, raken overdekt met stuifmeel, maar de haren in de kelk voorkomen dat ze kunnen terugvliegen. Ze zijn ge- dwongen dieper te gaan, en kunnen de kelk dan via een gaatje aan de onderkant verlaten. Maar vrouwelijke bloemen hebben die opening onderin niet. De muggen, gelokt door de geur, kruipen in de kelk, die nu als een val dient en onherroepelijk tot de dood leidt. Het wemelt in dit boek van zulke fantastische verhalen. Over bijen die nectar stelen en over wel 67 plantenfamilies die voor de bestuiving afhankelijk zijn van vleermuizen. Maar de mond valt open bij het hoofdstuk over de zintuigen van insecten. Bijen en hommels kunnen niet alleen kleuren zien, vormen onderscheiden, geur herkennen en op de tast gebruikmaken van liefst een ruwe landingsbaan. Ze blijken óók gevoelig voor elektrische vel- den. Door de luchtwrijving tijdens het vliegen, zijn ze licht positief ge- laden. Planten daarentegen hebben een zwakke negatieve lading. Wan- neer een 'positieve' hommel een bloem bezoekt, wordt door dat lichaamscontact de negatieve lading van zo'n bloem verstoord. Bij petunia's bijvoorbeeld duurt dat na vertrek van de hommel z'n anderhalve minuut. De volgende hommel 'voelt' zo dat een collega hem voor is geweest, zodat hij beter een andere bloem kan bezoeken. Een geweldig verhaal, opgetekend in een bijzonder boek. HANS MARIJNISSEN

De inleiding bespreekt uiteraard leven, werk en wereld van Vergilius, maar ook het medische kruidenboek van Dioscorides, die leefde in de eerste eeuw na Christus. Het oudste geïllustreerde afschrift van dit boek dateert uit de zesde eeuw. Fraaie paginagrote foto's uit dit boek wisselen de tekst af. Het derde en laatste deel van de editie bestaat uit toelichtingen op de zaken die Vergilius aan de orde stelt. Dat betekent dat niet alleen verleden en heden van de bijenteelt besproken worden, maar ook de mythen, de legenden, de volkswijsheden en het bijgeloof waarvan de Georgica doordrenkt is. Het boek is rijk geïllustreerd, gebonden en gedrukt op zwaar, glanzend papier. Er waren natuurlijk al allerlei vertalingen van de Georgica voorhanden, maar nog geen een van enkel het vierde boek over de bijen, nog geen een die zo toegankelijk en leesbaar was, laat staan zo uitvoerig toegelicht voor niet-ingewijden, laat staan zo mooi geïllustreerd en verzorgd.

Een uitbundig en zeer fraai geïllustreerde reis- en zoektocht langs de Nederlandse kust. Zelfs vanuit professionele achtergrond is de gigantische hoeveelheid informatie uniek en zeer verrassend. Geen saaie lijstjes met planten- en dierennamen, maar uitleg hoe ze vanuit het verleden zijn ontstaan. Toegespitst op ecologische omstandigheden in het samenspel van o.a. nat/droog, zoet/zout water,menselijke handelingen, visies op beheer. ‘B(l)oeiende duinen’ zijn zeer de moeite waard.