W. H. Moojen

Zo op het eerste oog zou je jezelf afvragen wat een boekje over Nederlandse marineschepen tussen 1950 en 1959 te zoeken heeft tussen recensies over Tweede Wereldoorlog boeken. Het €17,50 kostende boekwerkje heeft echter voor geïnteresseerden van marineschepen uit de Tweede Wereldoorlog veel interessants te melden. Met name in deze naoorlogse periode werd bij de heropbouw van de Nederlandse Marine veelvuldig gebruik gemaakt van “restanten” uit de Tweede Wereldoorlog. Schepen die een staat van dienst hadden tijdens de Tweede Wereldoorlog bij de Geallieerden en na de oorlog werden verkocht of als hulpleveringen binnen NAVO verband aan andere marines werden overgedragen. De Koninklijke Marine had een veelvoud van dergelijke schepen in dienst. Een tot de verbeelding sprekend voorbeeld is uiteraard de Hr.Ms.Karel Doorman . Het tweede vliegdekschip met deze naam werd op 1 april 1948 overgenomen van de Britten, waar het tijdens de oorlog als HMS Venerable dienst had gedaan. Andere voorbeelden die in het boekje worden behandeld zijn de diverse ex-Britse torpedobootjager (zoals Hr.Ms. Marnix, ex-HMS Garlant), Australische mijnenvegers (zoals Hr.Ms. Boeroe, ex-HMAS Toowoomba), Amerikaanse mijnenvegers (zoals Hr.Ms. Oosterschelde, ex-YMS 230, ex-BYMS 2230), Amerikaanse fregatten (zoals Hr.Ms. De Zeeuw, ex-USS Eisner), enzovoorts. Niet minder interessant is de behandeling in het fotoboekje van in Nederland achtergebleven Duitse schepen. Diverse voormalige Duitse R-boten (Räumboote) werden na de oorlog in Nederlandse dienst genomen als kustmijnenvegers. Enkele voorbeelden hiervan zijn Hr.Ms. Schiemonnikoog (M872) en Hr.Ms. Goeree (M869). Naast deze schepen ontbreken uiteraard ook niet degenen die tijdens de Tweede Wereldoorlog al naam maakten, zoals Hr.Ms. Tromp, Hr.Ms. Tjerk Hiddes (ex- HMS Non Pareil, als op 17 mei 1942 in Nederlandse dienst), Hr.Ms. O 24, Hr.Ms. Willem van der Zaan e.a.. Uiteindelijk blijven ook vermeldenswaardig de voorbeelden van schepen die in mei 1940 in aanbouw waren en in Duitse handen vielen. Enkelen daarvan werden tijdens de oorlog niet afgebouwd of kwamen na de oorlog terug naar Nederland. Een boekje over de naoorlogse periode van onze Koninklijke Marine, maar zeker zo interessant door de vele verwijzingen naar de Tweede Wereldoorlog. Interessant vooral voor diegenen die de lotgevallen willen navorsen van vele tijdens de oorlog dienende schepen.

Een nieuw boek van Willem H.Moojen, de bekende Beverwijkse maritiem fotograaf en publicist, maker van het succesvolle, in 2005 verschenen boek met verzamelde zeemansverhalen ’Midscheeps…de Zeeman vertelt’ dat inmiddels een 2e druk heeft beleefd. Opnieuw is Moojen er in geslaagd een 30-tal bijzondere verhalen te verzamelen, geschreven door vele (zee)vogels van diverse pluimage, (ex)zeevarenden uit alle rangen van de Koopvaardij, met daaronder de Baarnaars Ed Vermeulen en Rob Dijxhoorn, en samen te voegen tot een verrassend en zeer mooi verzorgd boek . Wie verre reizen maakt….. Zeemansverhalen hebben altijd al een grote aantrekkingskracht gehad op mensen aan de wal. Men keek altijd uit naar de dag dat de zeeman, terug van de reis, de achterblijvers, de “landrotten”, weer kon laten genieten van zijn avonturen, beleefd tijdens zijn reizen naar verre oorden en exotische landstreken. Aan boord vertelde hij zijn belevenissen aan zijn maten, tijdens de spaarzame vrije uren op luik één, in de midscheeps of achteruit en natuurlijk op wacht. Sommige verhalen lijken aangedikt en zijn met het verstrijken der jaren een eigen leven gaan lijden, maar ze hebben ontegenzeggelijk allemaal een kern van waarheid en een hoog zoutwatergehalte. Het leven aan boord was vroeger anders en harder dan tegenwoordig. Daar staat tegenover dat de zeeman, in de jaren ’50 en ’60, de gouden jaren van de naoorlogse Nederlandse koopvaardij, veel meer tijd had om te passagieren of zoals hij het zelf noemt, te stappen, een brief te posten, een stad te bekijken of andere meer of minder culturele activiteiten te ontplooien. Aan boord, op volle zee en in de havens gebeurde van alles, er was veel onderlinge humor, soms waren er droevige gebeurtenissen. Al deze elementen komen in dit boek aan bod.

Wie wat verzameld kan daar ook anderen mee blij maken. Maritiempublicist Willem H. Mooijen maakt zo van zijn verzameling scheepsfoto’s prachtige fotoboekjes, de een onder de titel Nederlandse Koopvaardij in Beeld. Samen met Leo Bersee is hij ook een tweede serie begonnen onder de titel Nostalgie (1). De aflevering 1930-1939 (I) van Nederlandse koopvaardij in beeld is de derde uitgave van een ambitieus opgezette serie die uiteindelijk dertig delen moet omvatten, met meerdere afleveringen per decennium. Deze serie onderscheidt zich door niet alleen foto’s van de schepen te laten zien maar ook foto’s van de havens die de schepen aandeden en ander illustratiemateriaal zoals brochuresen interieurfoto’s. Dat levert een boeiend tijdsbeeld op van in dit geval de jaren dertig. De foto’s van de Holland-Amerika- schepen langs de Wilhelminapier of de Batavierschepen, die vanuit Rotterdam tot in hartje Londen voeren, ontbreken niet. Ondanks de economische crisis durfden Nederlandse rederijen het toen toch aan fraaie passagiersschepen als de Nieuw Amsterdam, Baloeran, Oranje, Johan van Oldenbarnevelt, Boissevain en Tjitjalengka te laten bouwen. Schepen waren in die tijd voor de passagiers ook al uitbundig chic ingericht en afgewerkt met de duurste houtsoorten, heel wat anders dan de inrichting van de bemanningsverblijven. Desondanks bewaren die vaak de beste herinneringen aan die tijd. Voor wie die tijd niet heeft meegemaakt of zelf te weinig heeft bewaard, biedt vooral Maritiem verleden in beeld alles om bij weg te dromen van oude oceaanstomers, lijnschepen, coasters en trampers, echte wildevaartschepen in exotische havens ver van huis in de toen nog mysterieuze Oriënt. Het uitgebreide beeldmateriaal van de vaak prachtige folders van rederijen gaat in deze Nostalgie-serie vergezeld van de poëzie van Leo Bersee. Dat biedt alle mogelijkheden om heerlijk weg te dromen van een heerlijke tijd in de Gordel van Smaragd (Indonesië) waar nu weinig meer van over is. Dat maakt de boekjes van Willem Mooijen des te waardevoller.