

De toren uit het midden bouwhistorie en ontwerpmethodiek van de Fraeylemaborg en het Slochterbos
Hardback114 pagina’sNederlands
In het dorp Slochteren ligt de prachtige Fraeylemaborg. De borg is een bolwerk van symmetrie. De gracht om de borg, de schathuizen die op het voorplein tegenover elkaar staan en de borg zelf. Behalve de toren. Die staat niet in het midden. Bijna iedereen die over de oprijlaan naar de Fraeylemaborg loopt, heeft zich wel eens afgevraagd waarom de toren de toren uit het midden staat. Twee bouwhistorici, Jan Battjes en Hans Ladrak, onderzoeken deze bouwhistorische vraag.
Er is veel bekend over de adellijke bewoners van de Fraeylemaborg, maar weinig over de bouwgeschiedenis van borg. Na de Menkemaborg nemen Jan Battjes en Hans Ladrak de Fraeylemaborg in 'De toren uit het midden. Bouwhistorie van de Fraeylemaborg en het Slochterbos' minutieus onder de loep. In het boek doen ze verslag van vele bouwhistorische ontdekkingen en ontrafelen ze en passant een bijzonder bouwkundig geheim. De auteurs leggen bloot wat tot voorheen verborgen is gebleven en stellen onmiskenbaar de relatie tussen de ontwerpmethodiek van de borg en het Slochterbos vast.
Het boek is met zorg vormgegeven en rijk rijk geïllustreerd. Naast tekeningen bevat het fotos van Sake Elzinga en beeldmateriaal uit de archieven van de Stichting Landgoed Fraeylemaborg.
Dit nieuwe borgboek mag niet ontbreken in de boekenkast van iedere liefhebber die belangstelling heeft voor monumenten, bouwhistorie of de cultuurgeschiedenis.
Er is veel bekend over de adellijke bewoners van de Fraeylemaborg, maar weinig over de bouwgeschiedenis van borg. Na de Menkemaborg nemen Jan Battjes en Hans Ladrak de Fraeylemaborg in 'De toren uit het midden. Bouwhistorie van de Fraeylemaborg en het Slochterbos' minutieus onder de loep. In het boek doen ze verslag van vele bouwhistorische ontdekkingen en ontrafelen ze en passant een bijzonder bouwkundig geheim. De auteurs leggen bloot wat tot voorheen verborgen is gebleven en stellen onmiskenbaar de relatie tussen de ontwerpmethodiek van de borg en het Slochterbos vast.
Het boek is met zorg vormgegeven en rijk rijk geïllustreerd. Naast tekeningen bevat het fotos van Sake Elzinga en beeldmateriaal uit de archieven van de Stichting Landgoed Fraeylemaborg.
Dit nieuwe borgboek mag niet ontbreken in de boekenkast van iedere liefhebber die belangstelling heeft voor monumenten, bouwhistorie of de cultuurgeschiedenis.
Recensies
Het valt eigenlijk direct op als je de oprijlaan van de Fraeylemaborg bij het Groninger Slochteren opwandelt: de toren staat niet in het midden. De bouwhistorici Jan Battjes en Hans Ladrak beschreven de geschiedenis van de borg en leggen uit waarom die niet helemaal symmetrisch is. Het verhaal van de Fraeylemaborg begint rond het jaar 1250. Het gebouw, dat nu oogt als kasteeltje, was toen een uit bakstenen opgetrokken steenhuis, waarin de oogst veilig kon worden opgeborgen. Later gingen ook mensen gebruik maken van de veiligheid die het stenen gebouw bood. Sindsdien is het bewoond en regelmatig verbouwd en uitgebreid. Jan Battjes en Hans Ladrak, beiden lid van Heemschut, brengen de geschiedenis van bouw- en sloopactiviteiten in kaart. Ze doen dat aan de hand van eigen onderzoek en van kennis die vooral is opgedaan tijdens restauraties in het verleden. Een groot aantal tekeningen verheldert hun verhaal, dat daarnaast ondersteund wordt door foto's van Sake Elzinga. Ook het park achter de de borg krijgt aandacht. Jan Battjes, naast bouwhistoricus ook bouwkundige, ontdekte zowel daar als in het ontwerp van de borg zelf, een aantal bouwkundige principes, die al sinds de vroegste oudheid zijn toegepast. Aan de basis daarvan ligt het gebruik van de passer en meetlat, wat bijvoorbeeld leidde tot het gebruik van de 3-4-5 steek om op de grond van het principe achter de Stelling van Pythagoras een rechte hoek te construeren. Battjes deed verslag van zijn bevindingen in een apart boek, dat de naam 'De codeersleutel' kreeg. De bevindingen van de bouwhistorici in de Fraeylemaborg voegen een nieuw hoofdstuk toe aan de kennis die in de loop der jaren over de borg was verzameld. Zo ontdekten zij, dat het hout uit de kap drie keer is gebruikt. Timmerlui brachten in drie verschillende perioden telmerken aan in het hout. De oudste dateren uit 1506, de periode waarin ook voor het eerst een bewoner van de borg 'hoofdeling', Gronings voor edelman, wordt genoemd. Bovendien brachten zij de geschiedenis van de ingrijpende verbouwing met bijna honderd jaar terug, ongeveer het jaar 1690. De oorzaak van de plaatsing van de toren, ietwat aan de rechterkant van het overigens symmetrisch gebouw, is gelegen in een opeenvolging van verbouwingen, die Battjes en Ladrak nauwkeurig in kaart brengen.
Eric le Gras — Heemschut oktober 2010 — 25 oktober 2010
De Fraeylemaborg in Slochteren ziet er op het eerste gezicht heel symmetrisch uit, maar is het toch niet. De auteurs tonen aan hoe het komt dat de huidige toren niet exact in het midden staat en daarmee de symmetrie verstoort. Op zich is het niet verbazend dat dit iets te maken heeft met een vroegere vorm van het gebouw, maar je moet wel heel wat onderzoek doen, voordat je daar achter komt. Een van Jan Battjes zijn meest interessante bevindingen in het Fraeylemaborgboek 'De toren uit het midden' is dat het proportiestelsel niet alleen is gebruikt bij het ontwerp van dit kasteel, maar ook bij de tuin. Hoewel die momenteel vooral als een romantische Engelse tuin oogt, heeft die oorspronkelijk een nogal formele aanleg gekend, waarvan elementen ook nu nog wel terug te vinden zijn. De toren uit het midden is minder theoretisch dan 'De codeersleutel'. Het is ook gewoon een beschrijving van een mooi landhuis op het Groninger platteland. Daarbij is niet alleen de architectuur van het gebouw in zijn huidige vorm interessant, maar ook de geschiedenis van het gebouw. Zo kwamen Battjes en Ladrak erachter dat de belangrijkste verbouwingen aan de borg niet zijn verricht door Hendrik de Sandra Veldtman rond 1780 zoals lange tijd is gedacht maar al een eeuw eerder door Henric Piccardt. Beide boeken, 'De codeersleutel' en 'De toren uit het midden', zijn prachtig uitgegeven. Er is glad papier gebruikt, waardoor de tekeningen en fotos mooi uitkomen. Uit alles blijkt wel dat deze boeken met zorg zijn geschreven en uitgegeven.
Roel Sikkema — Nederlands Dagblad cultuurbijlage Gulliver, 12-11-2010 — 10 februari 2011
In het kort
ISBN-13
9789490769017
Uitgever
Verschenen
1 juli 2010
Bibliografisch
ISBN-139789490769017
Editie1
TaalNederlands dut
Pagina’s114
GeïllustreerdJa
Uitgave
UitgeverMonnier, Uitgeverij
CB-relatie-id9616129
Verschenen1 juli 2010
StatusOnbekend 00
BeschikbaarheidContact leverancier 99
Zonder prijsPrijs volgt
Vorm & inhoud
ProductvormHardback BB
SamenstellingLos product
Classificatie
NUR (hoofd)Bouwkunst, architectuur 648
NUR (alle)648 Bouwkunst, architectuur
Medewerkers
Herkomst
Werk-id (NSTC)500299963
MeldingBevestigd bij publicatie 03
Bijgewerkt6 augustus 2026
Lijkt op dit boek
NSTC 500299963 · CB-relatie 9616129 · Bijgewerkt 6 augustus 2026









