'Uiteindelijk, na een diepe zucht van de huisarts, kreeg ze het voor elkaar dat ze die middag om vier uur langs konden komen. Maar toen Jos die middag met veel pijn en moeite uit zijn bed kwam, zakte hij door zijn benen. Een ambulance bracht hem naar het ziekenhuis waar een maagbloeding werd geconstateerd.' Het is een van de vele voorbeelden uit 'Hadden ze maar geluisterd...' een boek van Mathijs Buikema over het door patiënten en zorgverleners samen voorkomen van medische fouten. Het boek heeft geen beschuldigende toon, maar maakt duidelijk waardoor fouten ontstaan. Zorgverzekeraar Achmea stelt het boek gratis beschikbaar aan laatstejaars-studenten geneeskunde. Evert Pronk

Dit toegankelijke en helder geschreven, aansprekende boek geeft inzicht in problemen bij de communicatie tussen patiënten en medische zorgverleners (zoals artsen en verpleegkundigen). Het beschrijft diverse cases waarbij de knelpunten vanuit het perspectief van de patiënt centraal staan. Des te belangrijk in deze tijd van veranderende verhoudingen in de gezondheidszorg. De auteur, een freelance journalist die is gespecialiseerd in patiëntveiligheid, geeft praktische tips aan de patiënt om zich voor te bereiden op een behandeling, zich te laten voorlichten en te waarschuwen als dingen anders gaan dan verwacht. Het boek benadrukt het samen oplossen op indringende wijze. Een must voor beide partijen. De auteur publiceerde al eerder enkele boeken over medische fouten.

Volgens de Joint Commission, een Amerikaanse gezondheidsorganisatie die ziekenhuizen van kwaliteits- en veiligheidskeurmerken voorziet, is 67 procent van de medische fouten het gevolg van miscommunicatie. In Hadden ze maar geluisterd... heeft Matthijs Buikema een reeks typerende gevallen bijeengebracht die de gevolgen van deze miscommunicatie demonstreren. De casuïstiek is grotendeels ontleend aan de database van de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF). We treffen aldus onder anderen patiënten met een te late of verkeerde diagnose, patiënten die onvoldoende waren geïnformeerd en daardoor weinig te kiezen hadden, patiënten die de verkeerde medicijnen hadden gekregen en patiënten die zich het bos in gestuurd voelden. Toch, bezweert Buikema, is zijn boek allerminst bedoeld als een zwartboek. Het is eerder 'een wake-upcall' voor zowel zorgprofessionals als patiënten. Maar, zegt hij ook: 'Het initiatief om patiënten meer bij hun zorg en veiligheid te betrekken, moet vanuit de zorgverlener komen. Daarbij is een belangrijke rol weggelegd voor de zorgverzekeraars. Zij kunnen bij het inkopen van zorg er rekening mee houden in hoeverre zorgverleners en zorginstellingen hun patiënten een actieve rol geven bij hun eigen zorg en veiligheid.' HM

Vandaag verschijnt het boek 'Hadden ze maar geluisterd'. Dit boek laat zien hoe de arts samen met patiënt de veiligheid van de zorg kan verbeteren. Het boek dat in samenwerking met journalist Matthijs Buikema tot stand kwam, toont dat veel medische fouten voorkomen kunnen worden als de samenwerking en communicatie tussen patiënten en zorgverleners verbetert. Dit vergt een inspanning van zowel artsen van patiënten. Een inspanning die nieuwe drama's kan voorkomen. Communicatie Patiëntenfederatie NPCF gaf opdracht voor het boek, om bij te dragen aan het verbeteren van de veiligheid voor patiënten. Patiëntervaringen zijn belangrijke signalen die kunnen helpen om de zorg beter te maken. Aan de hand van het boek wordt duidelijk dat niet alleen artsen en verpleegkundigen een rol hebben bij het verbeteren van de veiligheid, maar ook patiënten zelf. NPCF-directeur Wilna Wind: "Natuurlijk, patiënten moeten erop kunnen vertrouwen dat de zorg die ze krijgen goed en veilig is. Maar hoe waar dat ook is, het gaat wel eens mis, en soms met dramatische gevolgen. In veel gevallen door gebrekkige communicatie met patiënten. Dat is iets wat kan verbeteren. Sterker nog, wat moet verbeteren. Arts en patiënt moeten zich hier beiden bewust van zijn. Daar willen we met dit boek aan bijdragen." Impact In het boek komen mensen aan het woord die aan den lijve hebben ondervonden wat de impact is als er in de zorg iets misgaat. Zo voelde moeder Ans aan dat haar kind niet leed aan kindermigraine maar dat er iets ergers aan de hand was. 'Was Niels nu gezond geweest als de artsen destijds mijn signalen hadden opgepikt en hem eerder hadden onderzocht? Waarom werd de meest vreselijke diagnose die er was - een hersentumor - niet meteen uitgesloten? Geen enkele arts wil toch een hersentumor missen?' Een dochter vertelt hoe ze in het ziekenhuis geen keuze kregen in de behandeling van haar moeder na de diagnose darmkanker. Ze overleed na de operatie. "Maar haar is nooit gevraagd wat zij wilde. Mijn moeder had objectieve informatie moeten krijgen, en de tijd om hierover na te denken en dit met ons te bespreken. Dan had ze voor zichzelf de juiste afweging kunnen maken." Tips Aan de hand van de indrukwekkende verhalen van patiënten en nabestaanden, laat het boek zien dat patiënten zelf ook een belangrijke rol kunnen spelen bij het veiliger maken van de zorg. De lezer krijgt praktische tips hóe hij kan bijdragen. Bijvoorbeeld door zich goed voor te bereiden op een behandeling en te weten wat hem te wachten staat. Door een dokter volledig te informeren over de klachten, door vragen te stellen en door tijdig aan de bel te trekken als iets anders gaat dan verwacht. Het boek is een oproep aan zorgverleners om vaker en beter te luisteren en de patiënt uit te nodigen bij te dragen aan zijn eigen veiligheid. Wilna Wind: "De patiënt kan meer zijn rol pakken, en de dokter moet 'm die ruimte ook geven. Alleen samen kan de zorg beter en veiliger worden. Dit boek geeft inzicht in ervaringen, maar biedt patiënten en zorgverleners tevens handvaten om meer samen te werken aan patiëntveiligheid. Ons motto is niet voor niets 'Samen de zorg beter maken."

Vul hier uw nieuwe recensietekst inGeen zwartboek maar een wake up-call noemt Matthijs Buikema zijn boek over ervaringen van patiënten in de zorg. De Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) verzamelde in 2011 duizenden ervaringen van patiënten met zorg die in hun ogen niet goed en niet veilig was verlopen. Als belangrijkste oorzaken noemde men een gebrekkige communicatie van zorgverleners met patiënten en een gebrekkige samenwerking tussen zorgverleners. Het boek laat zien dat patiënten ook van hun kant een belangrijke rol kunnen spelen bij het veiliger maken van de zorg. Bijvoorbeeld door zich goed voor te bereiden op een behandeling. Door de zorgverlener volledig te informeren. Door vragen te stellen, tijdig aan de bel te trekken, zorgverleners aan te spreken en actief mee te denken en te beslissen betreffende de behandeling. Om die actieve rol te kunnen spelen, moeten patiënten van hun zorgverleners wel de ruimte krijgen. Het boek bevat daarom veel tips voor patiënten én zorgverleners om samen de patiëntveiligheid te verbeteren.