De zoveelste herdruk van 'Het huisje aan de sloot'. In Het huisje verwerkte Van Bruggen haar jeugdbelevenissen. Het gezin leeft op de rand van de armoede, maar van somberheid of verkommering is geen sprake. Overheersend is een stemming van verwondering, waarmee het meisje het leven ondergaat. Van Bruggen is er in geslaagd het kinderwereldje en -emoties op te roepen in een harmonieus kristalhelder proza. Je voelt met haar mee door een knap gebruik van de monologue intérieure. 'Het huisje' is een heel bijzonder boek.

Carry van Bruggen, Heleen. Een vroege winter – 2e druk, 6e duizendtal, A’dam. Wereldbibliotheek; ƒ 3.50 geb. N.A. Donkersloot in (1934) Ondanks de 'gevorderde leeftijd' heeft Heleen haar innerlijke gesteldheid die geldigheid, die het aan de zichzelf gelijk blijvende raadselen van het leven ontleent, behouden. De stijl van het boek is een openbaring. Het is in gevoelige, lange en lenige zinnen geschreven zonder overtollig fraais, met verrassende wendingen en kernachtige, verhelderende formuleringen in een stijl die zich voortdurend met de kern der zaak bezighoudt en daarvoor steeds de juiste toon en sfeer vindt. Curieus is ook dat verouderde uiterlijke verschijnselen aan het boek een couleur locale geven. Kleding, stadsbeeld, verkeer e.d. blijven zodanig op de achtergrond dat elke indruk van verouderdering uitblijft. Het is geheel in overeenstemming met de geest van het boek, waarvan de vraag naar een levenszin en de strijd en moeite van Heleen in een tijdloze sfeer gehuld blijft. Toch is het boek wel degelijk beeldend. De landschappen uit Heleens jeugd, waarin Carry's herinneringen aan de Zaanstreek herleven, zijn suggestief met de verlaten, mistroostigheid van winter en herfst die zo met de stemming van Van Bruggens werk en wezen verwant zijn. In Helena's oude Dagboekbladen, ook hier toegevoegd, zegt de schrijver al dat de zomer haar vijand is. De sfeer van landschappen en seizoenen is hier innig verweven met de gemoedstoestand van de zoekende intrinsiek onzekere jonge vrouw. Een verwantschap van uiterlijke en innerlijke atmosfeer zoals in de romans van Mary Webb. Carry van Bruggen maakt steeds het onderscheid tussen het nodige en overbodige. Gewone dingen worden nooit banaal. Het gaat over echtheid en gedragingen. Zij geeft zich tenvolle en laat zich nooit helemaal gaan. Haar ordelijke, denkende en afstand bewarende geest gaat nooit onder in overschuimende bijzaken en nieuwtjes. Hoewel er niets principieel verschilt van de gegevens uit al die andere bildungsboeken – onzekerheid, bewustwording, verlangen, ontgoocheling – is de geschiedenis hier oneindig belangwekkender omdat de schrijver zich voortdurend van het wezenlijke van waarnemingen en ervaringen rekenschap geeft. Het is de jeugd van een begaafd en gevoelig en onbegrepen buitenbeentje en vervolgens van de bewustwording van de jonge denkende vrouw die de tegenstelling ontdekt tussen de werkelijkheid en het ideaal dat zij zich van het leven gedroomd had en uiteindelijk de mogelijkheid van een levenswaardig leven ontdekt maar niet vervuld ziet in de liefde en bij de resten van haar dromen en verwachtingen achterblijft – een vroege winter. Opmerkelijk is de ongemeen suggestieve beschrijving van het familieleven. Onwillekeurig krijgt deze voorstelling nog meer reliëf, wanneer Carry verhaalt, hoe Heleen ‘als klein meisje met haar broertje tezamen eens tot een vreemde ontdekking was gekomen...’ Het is een spel waarbij je Carry en haar broer Jacob meent te kunnen voorstellen. Uit het eenzelvig, onwennig, onbeholpen en onbegrepen kind groeit een jonge vrouw, wier gevoeligheid voor zintuiglijke indrukken nog groter is en wier vatbaarheid voor alle vragen en problemen die het leven stelt haar in grote innerlijke moeilijkheden brengt. Zij begint te vragen naar het verband der vele verwarrende en tegenstrijdige verschijnselen, de verwarring wordt echter door het nadenken erover steeds groter. Maar nog is zij overtuigd, dat er een sleutel moet zijn, een eenvoudige oplossing. Er moest een ‘gemene deler’ bestaan. Maar de wanordelijkheid van het leven laat zich niet door een rekensom herleiden. Het is blijft het relaas van bewustwording, een queeste met zo'n intensiteit, dat het alle uitvoerigheid ten spijt zelden de spanning verliest. Het nadert soms een filosofie met de indruk van een persoonlijke strijd die gestreden wordt maar het boek ook ‘De vrouw in het woud’ kunnen heten. Heleen kent de hartstocht van het denken, zij kent het verwoestende peinzen zoals zij het zelf noemt en het verlangen de waarheid enkel om haar zelfs wil en tot geen ander doel te kennen. Hier vormt zich het besef, dat het er uitsluitend om gaat zich een eigen levensvorm en eigen regelmaat te winnen. Om eigen vorm, eigen maat, en eigen beperkingen gaat het, deze zijn niet voor te schrijven doch alleen door moeite en zelfonderzoek in zichzelve te onderkennen en te bewerkstelligen. De bladzijden over de verovering van het onafhankelijke denken zijn in hun vurigheid en openhartigheid moedig en overtuigend en zonder valse hooghartigheid. Carry van Bruggen houdt maat zonder concessie. Heleens geestelijke overwicht wordt op haar gewroken door haar behaagzucht die geen ijdelheid is maar voorspel der liefde, de neiging om op de werkelijkheid vooruit te lopen en zich in elke vereerder haar Romeo te dromen. Het boek lijkt soms eenzijdig en behalve de overal voelbare vrouwelijke sensibiliteit van waarneming en gewaarwording strak en cognitief. De geschiedenis van Heleens liefdeleven vormt het tegenwicht en is het allerbeste van dit merkwaardige boek. Op het spel volgt de grote, het complete wezen van Heleen in een sidderend verlangen neervellende liefde. Deze liefde vindt geen vervulling. Heleens afscheidsbrief is, met die andere brief van Eline Vere, een der felste hartsbekentenissen in een Nederlandse roman gedaan, en daarbij van een prachtige zichzelf om den wille der waarheid niet ontziende oprechtheid, die even hartstochtelijk en onvoorwaardelijk het hele boek beheerst. Anthonie Donker