Arie van der Ent

Toeval is het natuurlijk niet: zo vlak voor het Nederlandse referendum de verschijning van de roman 'De Luchthaven', een hartverscheurend verhaal over de slag om een vliegveld in Oost-Oekraïne. Auteur Sergej Lojko is van Russisch/Amerikaanse origine en werkt al decennia voor de Los Angeles Times. In de VS kreeg hij in 2014 een 'Editorial Award' voor de 'Beste reportages van 2014'. Toch bevredigden al zijn journalistieke berichten van het front 'voor de droge, politiek-correcte, westerse media' hem niet. Vandaar deze vuistdikke roman. Een interview. Waarom zou een Nederlandse lezer uw boek 'De Luchthaven' moeten lezen? luchthaven"In de eerste plaats is het een klassieke roman over liefde en oorlog. Over kameraadschap, verraad, opoffering, devotie en loyaliteit. Het overgrote deel is gebaseerd op wat ik als journalist heb waargenomen. Samengevat: het liefdesverhaal in de roman is fictief, maar het oorlogsverhaal is de waarheid. Je komt alles te weten over de verschillende stadia van de Russische invasie in Oekraïne en de verschillende slagen die geleverd zijn. Donetsk Airport speelt een belangrijke rol in de roman: van minuut tot minuut beschrijf ik wat er gebeurde in de laatste vijf dagen van deze tragische en heroïsche veldslag. Destijds, in 2014, was ik de enige buitenlandse verslaggever die aanwezig was in de aankomst- en vertrekhal van het vliegveld. Mijn minutieuze verslag in 'De Luchthaven' is tot dusver het enige ooggetuigenverslag van die strijd. Waarom dit voor Nederlandse lezers interessant is? Mijns inziens omdat weinig mensen in Europa, en dus ook in Nederland, het vier jaar geleden voor mogelijk hielden dat Rusland Oekraïne binnen zou vallen en De Krim zou annexeren. Zoals de meeste Europeanen nu ook denken dat er weinig of geen kans is op een oorlog met Rusland. Met mijn roman hoop ik in Europa het bewustzijn te stimuleren over de gevaren die vanuit oostelijke richting komen." Bevat 'De Luchthaven' meer 'waarheid' over Oekraïne dan de main stream media? "Dat durf ik niet te zeggen. Wat ik wél weet is dat veel mensen in Europa en elders in de wereld geen helder beeld hebben van wat er gaande is in Oekraïne. Het lijkt erop dat de main stream media ervoor terugschrikken om met een beschuldigende vinger naar Rusland te wijzen. Volgens mij is de situatie vergelijkbaar met de dertiger jaren in de vorige eeuw, toen westerse leiders Adolf Hitler niet té hard wilden aanpakken, waarop een verwoestende oorlog Europa in het verderf stortte. De westerse sancties zitten Rusland wel dwars, maar niet genoeg. Als het zo door blijft gaan als nu, word je op een ochtend wakker en rollen er Russische tanks door de Baltische staten of Polen. Oekraïne vecht momenteel niet alleen voor haar eigen onafhankelijkheid, maar ook voor de vrijheid van de rest van Europa." Wat voor soort oorlog woedt er in Oost-Oekraïne, in vergelijking met andere oorlogen waar u als journalist verslag van hebt gedaan? "Ik heb veel oorlogen gezien - ben op 25 oorlogtrips geweest in de afgelopen 24 jaar - en steeds kon ik wel redenen ontdekken waarom die oorlogen uitbraken: politieke, etnische of religieuze redenen. In het geval van Oekraïne heb ik die redenen niet kunnen ontdekken, ondanks de claim van Rusland dat het om een burgeroorlog gaat. Deze oorlog is van voren naar achteren bedacht door het Kremlin en wordt ondersteund door de Russische staatsmedia, die een haatinstrument zijn in de handen van president Poetin. In mijn ogen is hij een kluchtige reïncarnatie van Stalin en Hitler, die rare sprongen kan maken. En elke dag onvoorspelbaarder wordt." Is het autobiografische aspect belangrijk in de roman? Of moeten we het juist negeren omdat het afleidt van de politieke zeggingskracht? "Nee, het autobiografische element is heel belangrijk. Juist omdat ik langere tijd op verschillende plaatsen in Oekraïne ben geweest, talloze mensen heb gesproken en leren kennen, ben ik in staat geweest om de persoonlijke tragedie van de hoofdfiguur en de mensen om hem heen samen te binden tot één verhaal. En kon ik zodoende de Oekraïense tragedie zowel op persoonlijk als op abstract politiek niveau schetsen." Kunt u een oorlogsroman noemen die u heeft geïnspireerd bij het schrijven van 'De Luchthaven'? Of moeten we dit boek zien als een volstrekt uniek 'ding'? "'For whom the bell tolls' van Ernest Hemingway is wel een inspiratiebron geweest, net als de oorlogsromans van Erich Maria Remarque en 'In de loopgraven van Stalingrad' van Viktor Nekrasov." Waarom heeft u gekozen voor het toch wat ouderwetse medium van de roman om uw ervaringen in Oekraïne te delen? "In de hoedanigheid van journalist en fotograaf heb ik alles wat ik in Oekraïne kon vastleggen vastgelegd. Maar het voelde als een leegte dat ik mijzelf niet had uitgesproken over het conflict in dat droge, politiek-correcte, westerse mediaklimaat van vandaag. De roman is simpelweg uit me losgebarsten. Het schrijven voelde alsof ik een kind ter wereld bracht." Loopt u niet een groot publiek mis door uitgerekend een roman te schrijven, omdat steeds minder mensen de tijd hebben, of nemen, om een dikke pil te lezen? "Zo kijk ik er niet naar. Mijn roman verschijnt in acht Europese landen. Ik denk dat mijn uitgevers het volstrekt niet met je eens zijn." 'De Luchthaven', Sergej Lojko, Uitgeverij Douane, vertaling Arie van der Ent, 432 pagina,'s, 19,50 euro.

Biblion-recensie Hanz Kuchelgarten/Nikolaj Gogol; vertaling [uit het Russisch], inleiding en nawoord: Arie van der Ent. - Amsterdam: De Wilde Tomaat [2014].- 85 pagina's: portret; 20 cm. Toen Gogol (1809-1852) een jonge knaap was, droomde hij van een grootse toekomst als schrijver en/of wereldverbeteraar. In 1827 schreef hij het lange gedicht 'Hanz Küchelgarten', waarmee hij hoopte, en eigenlijk ook verwachtte, de literaire wereld te veroveren. Het gedicht gaat over een Duitse jongen, die verliefd is op de kleindochter van de plaatselijke dominee, maar toch, uit romantische onvrede, besluit de wereld in te trekken. Na een paar jaar komt hij, genezen van zijn 'spleen', weer thuis. Het gedicht had geen enkel succes en werd door de kritiek gekraakt, waarna Gogol de hele oplage opkocht en vernietigde. 'Hanz Küchelgarten', nu voor het eerst in het Nederlands vertaald, is niet opgenomen in Gogols verzameld werk in de Russische Bibliotheek. De uitgave, die ook enkele brieven bevat uit de tijd dat Gogol zijn gedicht schreef, geeft een aardig inzicht in de mentaliteit van de schrijver in zijn jeugdjaren. Recensent: Willem G. Weststeijn

Bloemlezing van Russische dichters. De vertaler (1956) is slavist en cultureel ondernemer. Hij schreef een Poesjkin-biografie. Deze bundel, die bijna twee eeuwen overspant, bevat werk van dertig klassieke Russische dichters. De keuze is gebaseerd op de persoonlijke voorkeuren van de vertaler. Grote namen ontbreken niet, minder bekende, zoals Fet en Chodasevitsj, vormen een aangename ontdekking. De vertaler toont zich een vaardig dichter door rijm en metrum te hanteren en, in het bijbehorende spanningsveld, recht te doen aan de Russische originelen en aan het soms plechtige taalgebruik uit die tijd. Erg knap. Met zorg uitgegeven. Per dichter een korte levensbeschrijving en een portret. Opvallend is hoe jong velen van hen zijn gestorven. Prachtig overzicht van twee eeuwen Russische poëzie en een boeiende bundel voor iedereen die in de klassieke Russische literatuur is geïnteresseerd. Ter vergelijking is het aardig om een moderne Russische dichter te lezen, vertaald door dezelfde vertaler. In de bundel 'Het saaie, het gewone'* schrijft Dmitri Danilov (1969) over zijn liefde voor Moskou en Rusland en over dronkenschap en voetbal.

In 2019 verscheen 'Repercussies uit het Russisch'* met 200 teksten van 30 Russische dichters en in 2020 'Meer repercussies uit het Russisch'**, ditmaal met 100 verzen van evenzoveel auteurs. In beide gevallen gaat het om vertalingen door Arie van der Ent, die zich op ongeveer dezelfde periode richtte: midden 18e eeuw tot midden 20e. En nu al is er een derde, soortgelijke, selectie, zij het dat deze zich volgens de inleiding vooral richt op 'de vergeten, de kleine en heel kleine meesters. Opnieuw is gestreefd naar optimale variatie, niet alleen thematisch maar ook maatschappelijk. De efficiënte formule bleef hetzelfde: links een portret van de betreffende dichter plus summiere biografische gegevens, rechts de vertaling. Het is aannemelijk dat de drie boeken de grootste verzameling poëtische omzettingen uit het Russisch ter wereld vormen, zoals de vertaler oppert.